ಹ್ಯಾಚ್ ನವೆಂಬ್ರ್ ಪೈಲ್ಯಾ ಪಂದ್ರಾಳ್ಯಾಂತ್, ಬಿಹಾರಾಂತ್ 2025-30 ಅವ್ದೆಕ್ ವಿಧಾನ್ ಸಭೆಚ್ಯೆಂ ಎಲಿಸಾಂವ್ ಚಲ್ಲೆಂ. 14-ವ್ಯೆರ್ ಪರ್ಗಟ್ಲೆಲ್ಯಾ ಪಲಿತಾಂಶಾಂ ಪ್ರಮಾಣೆಂ, ಭಾಜಪಾ-ಮುಖೆಲ್ಪಾಣಾಚ್ಯಾ NDA ಪಂಗ್ಡಾಕ್ ಮಹಾ ಬಹುಮತ್ ಲಾಭ್ಲೊ. ಮತದಾರಾಂನಿಂ 202 ಶೆತಾಂನಿಂ NDA-ಚ್ಯಾ ಉಮೇದ್ವಾರಾಂಕ್ ಜಿಕಯ್ಲೆಂ. ಹ್ಯಾ ಪಂಗ್ಡಾಂತ್ ಭಾಜಪಾ ಆನಿಂ ಜೆಡಿಯು ಮುಖ್ಯ್ ಸಾಂದೆ. ಜೆಡಿಯುಚೊ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ್-ಫುಡಾರಿ ನಿತಿಶ್ ಕುಮಾರ್ ಪರತ್ ಮುಖ್ಯ್ ಮಂತ್ರಿ ಪದ್ವೆಕ್ ವಿಂಚೊನ್ ಯೆತಲೊ ಮ್ಹಣ್ತಾತ್ ರಾಜಕೀ ಪಂಡಿತ್.
ನಿತಿಶ್ ಕುಮಾರ್ ಮಾಲ್ಗಡೊ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಕೊಲೆಜಿಂತ್ ಶಿಕ್ತನಾಂಚ್, ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ಮುಖೆಲಿ ಜಾಲ್ಲೊ. ಸುರ್ವಾತೆರ್, ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣಾಚೊ(ಜೆ.ಪಿ) ಪಾಟ್ಲಾವ್ಡಾರ್. ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ವಿರುದ್ಧ್ ಆಪುಣ್ ಝುಜ್ಲೊಲೊಂ ಮ್ಹಣ್ತಾ ತೊ. ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗಾಚಿ ವರ್ದಿ ಆಯ್ಲಿ ತೆದ್ನಾಂ, ಬೊಫೊರ್ಸ್ ಸ್ಕಾಂದಲಾಚ್ಯಾ ನೀಬಾನ್ ರಾಜಿವ್ ಗಾಂಧಿಚೊ ಉಜ್ವೊ ಹಾತ್ ಆನಿ ಖಾಸ್ ಇಶ್ಟ್ ವಿ.ಪಿ.ಸಿಂಘ್ ಕೊಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾಡ್ತಿ ಥಾವ್ನ್ ಭಾಯ್ರ್ ಗೆಲೊ. ತಾಣೆಂ, ಜನತಾ ದಳ್ ಸಂಘಟಣ್ ಕೆಲೆಂ. ನಿತಿಶ್ ತಾಚೊ ಪಾಟ್ಲಾವ್ದಾರ್ ಜಾಲೊ. ಜೋರ್ಜ್ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಆನಿ ಲಾಲು ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್ ತಾಚ್ಯೆ ವರಿಶ್ಟ್ ಸಾಂಗಾತಿ ಜಾಲೆ.
ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯ್ ವಿಧಾನ್ ಸಭೆಚೊ 1990 ಚುನಾವ್ ಜನತಾ ದಳ್ ಜಿಕ್ಲಿ. ಲಾಲು ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್ ಮುಖ್ಯ್ ಮಂತ್ರಿ ಜಾಲೊ. ತವಳ್, ಜೋರ್ಜ್ ಆನಿ ಲಾಲು ಮಧೆಂ ಉಜೊ ವಚಾನಾತ್ಲೊ. ತೆಂ ಸದಾಂ ಝುಜ್ತಾಲೆ. 1994 ಇಸ್ವೆಂತ್, ಜೋರ್ಜ್ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸಾನ್ ಜನತಾ ದಳ್ ಮೊಡ್ಲೆಂ. ಆಪ್ಲಿಚ್ ಸಮತಾ ಪಾಡ್ತ್ ಘಡ್ಲಿ. ನಿತಿಶ್ ಜೋರ್ಜಾ ಸಾಂಗತಾ ಗೆಲೊ, ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕ್ ಜಾವ್ನ್.
ಜೋರ್ಜ್ ಬೊಂಬಯ್ತ್ ರೈಲ್ ಕಾಮೆಲ್ಯಾಂಚೊ ಯೂನಿಯನ್ ಲೀಡರ್ ಆಸ್ಲೊ ತೆದ್ನಾಂ ಥಾವ್ನ್ ಗುಪ್ತಿಂ ಜನ್-ಸಂಘ್ ಪಾಡ್ತಿಚ್ಯೆ ಮೆಳಿಂತ್ ಆಸ್ಲೊ. ಸಮತಾ ಪಾಡ್ತ್ ವಾಜ್ಪೇಯಿಚ್ಯಾ ಭಾಜಪಾಚಿ ಸಮರ್ಥಕ್ ಜಾಲಿ. ಜೋರ್ಜಾಕ್ NDA ಆಯೋಜಕ್ ಮ್ಹಣ್ ಹುದ್ದೊ ಮೆಳ್ಳೊ. ನಿತಿಶ್ ತಾಚಿ ಪಾಟ್ ಧರ್ನ್ NDA ಚೊ ಸಮರ್ಥಕ್ ಜಾಲೊ. ಲಾಲುನ್ ಆಪ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ್ ಜನತಾ ದಳ್ (ರಾಜದ್) ಪಾಡ್ತ್ ಸ್ಥಾಪಿತ್ ಕೆಲಿ.
2000 ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯ್ ಎಲಿಸಾಂವ್ ಜಾತಾನಾ, ಲಾಲು ಪ್ರಸಾದ್ ಜೈಲಾಂತ್ ಆಸ್ಲೊ. ತಾಚಿ ಬಾಯ್ಲ್ ರಾಬ್ರಿ ದೇವಿ ಗಾದ್ಯೆರ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿ. ತಾಚಿ ರಾಜದ್ ಕೇವಲ್ 124/324 ಶೆತಾಂ ಜಿಕ್ಲಿ. ಭಾಜಪಾಕ್ 67 ಆನಿ ಸಮತಾ ಪಾಡ್ತಿಕ್ 34 ಸಿಟಿ ಲಾಬ್ಲ್ಯೊ. ಜೋರ್ಜಾನ್ ವಾಜ್ಪೇಯಿ ಓಟ್ಟುಕ್ ಮೆಳೊನ್, ನಿತಿಶಾಕ್ ಮುಖ್ಯ್ ಮಂತ್ರಿ ಗಾದ್ಯೆರ್ ಬಸಯ್ಲೊ. ಎಸೆಂಬ್ಲಿಂತ್ ಬಹುಮತ್ ನಾತ್ಲೊ; ಸಾತ್ ದಿಸಾಂನಿಂ ನಿತಿಶಾನ್ ರಾಜಿನಾಮೊ ದಿಲೊ. ವಾಜ್ಪೇಯಿನ್ ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯಾಚ್ಯೆ ದೋನ್ ಕುಡ್ಕೆ ಕೆಲೆ. ತೆನ್ಕಾಚ್ಯೆಂ ವಠಾರ್ ಝಾರ್ಖಂಡ್ ನಾಂವಾಚೊ ರಾಜ್ಯ್ ಜಾಲೊ. ನವ್ಯಾ ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯಾಚ್ಯಾ ವಿಧಾನ್ ಸಭೆಂತ್ 243 ಶೆತಾಂ ಉರ್ಲಿಂ. ತಾಂತು, ಲಾಲುಚ್ಯಾ ರಾಜದ್ ಪಾಡ್ತಿಚ್ಯೊ 124/243. ದೆಕುನ್, ರಾಜದಾನ್ ಬಹುಮತಿ ಸರ್ಕಾರ್ ಘಡ್ಲೊ. ರಾಬ್ರಿ ದೇವಿ ಪರತ್ ಮುಖ್ಯ್ ಮಂತ್ರಿ ಜಾಲಿ. ಲಾಲು ಜೈಲಾಚ್ಯೆಂ ಶಿತ್ ಖಾಂವ್ಕ್ ‘ಭಿತರ್’ ಗೆಲೊ. ಜೊರ್ಜ್ ವಾಜ್ಪೇಯಿಚ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರ್ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಳಾಂತ್ ರಕ್ಶಾ ಮಂತ್ರಿ ಆಸ್ಲೊ ದೆಕುನ್ ಸಮತಾ ಪಾಡ್ತಿಚ್ಯಾ ಲೇಕಾರ್, ನಿತಿಶಾಕ್ ರೈಲ್ ಮಂತ್ರಿಚಿ ಗಾದಿ ಮೆಳ್ಳಿ.
2003 ಇಸ್ವೆಂತ್, ಜೋರ್ಜಾನ್ ಸಾಂಗಾತಿ ನಿತಿಶಾಕ್ ವಾಪ್ರುನ್ ಜನತಾ ದಳ್ ಫುಟಯ್ಲೆಂ. ಜನತಾ ದಳ್ (ಶರದ್ ಯಾದವ್) ಪಂಗಡ್ ಉಬ್ಜಾಲೊ. ಸಮತಾ ಪಾಡ್ತ್ ಆನಿ ಹೊ ನವೊ ಪಂಗಡ್ ಸಾಂಗಾತಾ ಮೆಳ್ಳೆ. ತಾಣಿಂ ಜೆಡಿಯು ಪಾಡ್ತ್ ಘಡ್ಲಿ. ನಿತಿಶ್ ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯಾಂತ್ ಹ್ಯಾ ಪಾಡ್ತಿಚೊ ಮುಖೆಲಿ ಜಾಲೊ. 2005 ವರ್ಸಾಂತ್ ಬಿಹಾರಾಂತ್ ದೋನ್ ಪಾವ್ಟಿಂ ಚುನಾವ್ ಜಾಲೆ. ದುಸ್ರ್ಯಾಚುನಾವಾಂತ್ ನಿತಿಶಾಚ್ಯಾ ಫುಡಾರ್ಪಣಾಖಾಲ್ ಜೆಡಿಯು-ಭಾಜಪಾ ಸಂಘಟನ್, NDA 143/243 ಶೆತಾಂ ಜಿಕ್ಲಿ. ನಿತಿಶ್ ಮುಖ್ಯ್ ಮಂತ್ರಿ ಜಾಲೊ. ವಿರೋದಿ ಸಂಘಟನ್, UPA ರಾಬ್ರಿ ದೇವಿಚ್ಯಾ ಫುಡಾರ್ಪಣಾಖಾಲ್ ಕೇವಲ್ 84/243 ಶೆತಾಂ ಜಿಕ್ಲಿ. ತವಳ್, ಲಾಲು UPA-1 ಕೇಂದ್ರ್ ಸರ್ಕಾರಾಂತ್ ರೈಲ್ ಮಂತ್ರಿ ಜಾವ್ನಾಸ್ಲೊ. ಅಶೆಂ, ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯಾಂತ್, ಲಾಲು-ರಾಬ್ರಿಚ್ಯಾ ಪಂದ್ರಾ ವರ್ಸಾಂಚ್ಯಾ ಸರ್ಕಾರಾಂಚೊ ಸುರ್ಯೊ ಬುಡ್ಲೊ. ಹ್ಯೆ ಆವ್ದೆಕ್ ‘ಜಂಗಲ್ ರಾಜ್’ ಮ್ಹಣ್ NDAನ್ ಆಡ್-ನಾಂವ್ ದಿಲಾಂ ತೆಂ ಆಜೂನ್ ಠಿಕ್ಲಾಂ.
NDA ಸರ್ಕಾರಾನ್ ಬಿಹಾರ್ ಸುಧ್ರಾಯ್ಲೆಂಗೀ?
ವೀಸ್ ವರ್ಸಾಂ ಪ್ರಾಸ್ ಚಡ್ ಕಾಳ್ ಏಕ್ ಲಾಂಭ್ ಆವ್ದಿ. ಹ್ಯೆ ಆವ್ದೆಂತ್, ನಿತಿಶಾನ್ ಮುಖ್ಯ್ ಮಂತ್ರಿಚ್ಯೆಂ ಕಾಮ್ ಕೆಲಾಂ. ಸುಮಾರ್ ಬಾರಾ ವರ್ಸಾಂ ತಾಚೊ ಉಪ-ಮುಖ್ಯ್ ಮಂತ್ರಿ ಆನಿಂ ಆರ್ಥ್-ಮಂತ್ರಿ ಆಸ್ಲೊ ಭಾಜಪಾಚೊ ರಾಜ್ಯ್ ಫುಡಾರಿ ಸುಶೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ಮೋದಿ. ಹಾಣಿಂ ಬಿಹಾರಾಂತ್ ಕಿತೆಂ ಕೆಲಾಂ? ಬಿಹಾರಾಚಿ ಅಭಿವ್ರದ್ದಿ ಜಾಲಿಗೀ? ಜಾಲ್ಯಾ ತರ್, ತಾಂಚ್ಯಾ ಫುಡಾರ್ಪಣಾಖಾಲ್, ಬಿಹಾರ್ ಭಾರತಾಂತ್ಲೊ ಸಗ್ಳ್ಯಾಂತ್ ಸಗ್ಳೊ ದುಬ್ಳೊ ರಾಜ್ಯ್ ಜಾವ್ನ್ ಕಸೊ ಆನಿ ಕಿತ್ಯಾಕ್ ಉರ್ಲಾ? ಹೆಂ ಸವಾಲ್, ವಾಜ್ಬಿ.
ಕಾಯ್ದ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣೆಂ, ಹರ್ಯೆಕಾ ರಾಜ್ಯಾಚ್ಯೆಂ ಆರ್ಥಿಕ್ ಉಣೆಂಪಣ್ (fiscal deficit) GSDPಚ್ಯಾ 3.0-3.5% ಭಿತರ್ ಆಸಾಜೆ. ಪುಣ್, ಬಿಹಾರಾಂತ್ 2024-25 ಆರ್ಥಿಕ್ ವರ್ಸಾಚೊ ಹೊ ಆಂಕ್ಡೊ 9.2% ಜಾಲಾ. ಸರ್ಕಾರಿ ಮುಲಾಜಿಮಾಂಚೊ ಸಾಂಬಾಳ್, ಪೆನ್ಶನ್ ಆನಿ ಯೆದೊಳ್ಚ್ಯಾ ರೀಣಾಚಿ ವಾಡ್ ಕುಡ್ಸುನ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳ್ತೆಂ ಚಲಂವ್ಕ್ 42% ಟ್ಯೆಕ್ಸ್ ರೆವೆನ್ಯು ಖರ್ಚತಾ. ರಾಜ್ಯಾಂತ್ ಅಸ್ಪತ್ರೆಂಚಿ ಸುವಿಧಾ ವಾಡಂವ್ಕ್, ನವಿಂ ಇಸ್ಕೊಲಾಂ ಭಾಂದುಂಕ್, ನವ್ಯಾ ಶಿಕ್ಶಕಾಂಕ್ ಭರ್ತಿ ಕರುಂಕ್ ವ ಓದ್ಯೋಗಿಕ್ ನಿವೇಶ್ ಕರುಂಕ್ ದುಡು ಉರಾನಾಂ. ರಾಜ್ಯಾಚಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ವಾಡ್ಚ್ಯಾ ಬದ್ಲಾಕ್ ಆಸ್ಲೆಲ್ಯಾ ತಿತ್ಲಿಚ್ ಉರ್ತಾ.
2012-13 ಥಾವ್ನ್ 2021-22 ಹ್ಯಾ ಧಾ ವರ್ಸಾಂನಿ ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯಾಚಿ GSDP ವಾಡವಳ್ 5%. ಹ್ಯೆ ಅವ್ದೆಂತ್, ದೇಶಾಚಿ GDP ವಾಡವಳ್ 5.6%. ಬೆಜಾರಾಯೆಚಿ ಗಜಾಲ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್, 1990-91 ವರ್ಸಾ ರಾಜ್ಯಾಚೊ ವಾಂಟೊ ದೆಶಾಚ್ಯಾ GDPಚೊ 3.6% ಆಸ್ಲೊ. ತೊ 2021-22 ವರ್ಸಾ 2.8% ಪ್ರಾಸ್ ಉಣೊ ಜಾಲಾ. ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್, ಹೆರ್ ರಾಜ್ಯ್ ಪ್ರಗತಿ ಕರ್ತಾತ್ ಆನಿಂ ಬಿಹಾರ್ ಪಾಟಿಂ ಪಡ್ತಾ.
2015-16 ಥಾವ್ನ್ 2024-25 ಹ್ಯಾ ಧಾ ವರ್ಸಾಂಚ್ಯೆ ಆವ್ದೆಂತ್ ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯಾಚಿ NSDP 30,404 ರುಪೈ ಆಸ್ಲೆಲಿ 60,337 ರುಪೈ ಜಾಲಿ (24-25 ಮೋಲಾಂ ಪ್ರಮಾಣೆಂ). ಹಾಚಿ ತುಲನಾ ಝಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯಾಕ್ ಕರ್ಯಾಂ: ಹ್ಯೆ ಅವ್ಧೆಂತ್ ಝಾರ್ಖಂಡಾಚಿ NSDP 52,754 ರುಪೈ ಥಾವ್ನ್ 1,05,274 ರುಪೈ ಪರ್ಯಾಂತ್ ವಾಡ್ಲಿ. 2013 ಇಸ್ವೆಂತ್, ಪಿ. ಚಿದಂಬರ್ ಕೇಂದ್ರ್ ವಿತ್ತ್ ಮಂತ್ರಿ ಆಸ್ತಾನಾಂ, ಬಿಹಾರಾಕ್ ಹೆರ್ ರಾಜ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಸ್ ಅಧಿಕ್ ಠಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ್ ಗ್ರಾಂಟ್ ಮಂಜೂರ್ ಕೆಲ್ಲೆಂ. ತಿ ವೆವಸ್ತಾ ಆಜೂನ್ ಚಾಲು ಆಸಾ. ತರ್-ಯೀ, ಬಿಹಾರ್ ಆಪ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ್ ಸ್ಥಿತಿ ಸುಧ್ರಾಂವ್ಕ್ ಸಕೊಂಕ್ ನಾಂ.
Human Development Index (HDI) ಆಂಕ್ಡ್ಯಾಂತ್ ಜಲ್ಮಾ ವೇಳಾಚೊ ಚಲಿ-ಚಲೊ ಲಿಂಗ್ ಪ್ರಮಾಣ್ ಮಹತ್ವಾಚೊ. ಬಿಹಾರಾಂತ್ ಜಲ್ಮಾ ವೇಳಾ ಚಲಿಯಾಂಚೊ ಆಂಕ್ಡೊ ಫಕ್ತ್ 61.8% (ದೇಶ್ ಎವರೆಜ್ 73%, 2011 ಖಾನಿಸ್ಮಾರಿ ಲೇಕ್).
ನೀತಿ ಆಯೋಗಾಚ್ಯಾ ಆಯ್ಲೆವಾರ್ಚ್ಯಾ ವರ್ದೆ ಪ್ರಮಾಣೆಂ, ದೇಶಾಂತ್ ಸಗ್ಳ್ಯಾನ್ ಅಧಿಕ್ ದುಬ್ಳೊ ರಾಜ್ಯ್ ಬಿಹಾರ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ. ಸರ್ಕಾರಿ ರೆವೆನ್ಯು ಜಮಂವ್ಕ್ ಅಸ್ಕತ್ ಪ್ರೇತನ್, ಕೇಂದ್ರಾಚ್ಯೆ ಮಜತಿವಯ್ರ್ ಹೊಂದೊನ್ ರಾಂವ್ಚಿ ಸವಯ್, ಶಿಕ್ಶಣ್, ಭಲಾಯ್ಕಿ ಆನಿಂ ಮೂಳಾವ್ಯೆ ಸವ್ಲತೆಂಚಿಂ ದುರ್ಲಕ್ಶಾ ಅಸಲ್ಯಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಕರ್ತುಬಾಂಕ್ ಲಾಗೊನ್, ಬಿಹಾರಾಂತ್ ಆರ್ಥಿಕ್ ದುಬ್ಳಿಕಾಯ್ ವಾಡೊನ್ಂಚ್ ಗೆಲ್ಯಾ.
ಫುಡ್ಲ್ಯಾ ಸರ್ಕಾರಾನ್ ಕಿತೆಂ ಕರುಂಕ್ ಜಾಯ್?
1. ರಾಜ್ಯಾ ಭಿತರ್ ಟ್ಯೇಕ್ಸ್ ರೆವೆನ್ಯು ವಾಡಂವ್ಕ್ ಜಾಯ್.
2. ಕಸ್ಸಲೊ ಖರ್ಚ್ ಕರಿಜೆ ಆನಿಂ ಕಸ್ಸಲೊ ಕರುಂಕ್ ನಜೊ ಅಸಲ್ಯಾಂ ಪ್ರಧಾನ್ಯ ಕ್ರಮಾಂ ಬಾಬ್ತಿಂ ವಿಚಾರ್ ಕರಿಜೆ.
3. ಭಾರಿಚ್ ದುಬ್ಳಿಕಾಯ್ ಆಸಾ ದೆಕುನ್ ಸಮಾಜ್-ಕಲ್ಯಾಣ್ ಗರ್ಜ್ಯೆಚೆಂ. ಪುಣ್, ಸಬ್ಸಿಡಿಂಚೊ ಪ್ರಭಾವ್ ಲಾಂಭ್ ಕಾಳಾಚ್ಯೆ ಅಭಿವ್ರದ್ಧಿಚ್ಯೆರ್ ಪಡೊಂಕ್ ನಜೊ. ಶಿಕಾಪ್, ಭಲಾಯ್ಕಿ ಆನಿಂ ಮೂಳಾವ್ಯೆ ಸವ್ಲತೆಂನಿಂ ವಾಡವಳ್ ಜಾಯ್ಜೆ. ನಾಂ ತರ್, ಅಭಿವ್ರದ್ಧಿ ಜಾಯ್ನಾಂ.
4. ಕೇಂದ್ರ್ ಸರ್ಕಾರಾ ಥಾವ್ನ್ ಆಯಿಲ್ಲಿ ಪುಂಜಿ ಅಭಿವ್ರದ್ಧಿ ಕಾಮಾಂ ಖಾತಿರ್ ಮಾತ್ರ್ ವಾಪ್ರಿಜೆ.
5. ಅಭಿವ್ರದ್ಧಿಚಿ ಏಕ್ ರಣ್-ನೀತ್ ರಚಿಜೆ: ಓದ್ಯೋಗಿಕ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್, ಶೆತಿಚಿ ಮೊಲಾಂ-ಶಿಂಕಳ್, ಆನಿಂ ಕುಶಾಳ್ಟಾಯೆಚಿ ವಾಡವಳ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ್ ಉದ್ದೇಶ್ ಜಾಯ್ಜೆ.
6. ಬಿಹಾರ್ ಗ್ರಾಮೀಣ್ ರಾಜ್ಯ್. ಆಜೂನ್ 88% ಲೋಕ್ ಹಳ್ಳೆಂನಿಂ ವಸ್ತಿ ಕರ್ತಾ. ಶಹರೀಕರಣ್ ವಾಡಂವ್ಕ್ ಆನಿಂ ಓದ್ಯೊಗಿಕರಣ್ ಕರುಂಕ್ ರಣ್-ನೀತ್ ಜಾಯ್.
7. ಸರ್ಕಾರಿ ರೀಣ್ ವಾಡೊನ್ ವೆತಾ. ಹಾಚ್ಯೆ ವಯ್ರ್ ಖಾಡುಂ ಘಾಲಿಜೆ ತರ್, ಕೇಂದ್ರಾಚ್ಯೆ ಮಜತೆ ಖಾತಿರ್ ಹಾತ್-ಪಾಯ್ ಮಾರುಂಕ್ ನಜೊ.
ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯಾಚಿಂ ಸಮಸ್ಸಿಂ:
1. ವ್ಹಡ್ ಮಾಫಾಚ್ಯೆಂ ಬೆಕಾರ್ಪಣ್, ಪ್ರತ್ಯೆಕ್ ಜಾವ್ನ್ ಶಿಕ್ಪಿ ಲ್ಲೋಕಾಚ್ಯೆಂ ಆನಿಂ ತರ್ನಾಟ್ಯಾಂಚ್ಯೆಂ.
2. ಪಲಾಯಣ್ ಮ್ಹಣ್ಜೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ್. ಕೇಂದ್ರ್ ಲೇಬರ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿಚ್ಯಾ ಆಂಕ್ಡ್ಯಾಂ ಪ್ರಮಾಣೆಂ 2.9 ಕರೋಡ್ ಬಿಹಾರಿ ರಾಜ್ಯಾ ಭಾಯ್ರ್ ಕಾಮ್ ಸೊದುನ್ ಗೆಲ್ಯಾತ್. ಚಡ್ತಾವ್ ಜಣ್ ದೇಶಾಚ್ಯಾ ಪ್ರಗತಿಪರ್ ರಾಜ್ಯಾಂನಿಂ ಆನಿಂ ಮೆಟ್ರೊ ಶೆರಾಂನಿಂ ಕುಲ್ಕಾರ್ ಜಾವ್ನ್ ಜಿಯೆತಾತ್.
3. ಲೊಂಚ್-ಕೋರಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ್ ಜಾವ್ನ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ್ ಬ್ರಶ್ಟಾಚಾರ್. ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟಾಂ ಸಂಪ್ಲಿಂ ಮ್ಹಣ್ ಫರ್ಜಿ ಸರ್ಟಿಫಿಕೆಟ್ ಕರ್ನ್, ದುಡು ಕೊಂಟ್ರೆಕ್ಟರ್ ಅನಿಂ ಅಧಿಕಾರಿ ಗಿಳ್ತಾತ್.
4. ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮೂಳ್-ಭೂತ್ ಸವ್ಲತ್ಯೊ ಕೊಸ್ಳಾಲ್ಯಾತ್.
5. ಕೆದ್ನಾಂ ಆವ್ರಾಂ, ಕೆದ್ನಾಂ ದುಕಾಳ್. ಜಮಿನ್ದಾರಿ ಶೆತಾಂನಿಂ ಭುಂಯ್-ಹೀನ್ ಕ್ರಶಿಕ್ ಉಣ್ಯಾ ಮಜ್ದೂರಿ ರೇಟಿರ್ ಮೆಳ್ತಾತ್ ದೆಕುನ್ ಅಧುನಿಕರಣ್ ಜಾಯ್ನಾಂ.
6. ಉದ್ಯೋಗ್-ಪತಿ ನಿವೇಶ್ ಕರಿನಾಂತ್. ಆಯ್ಲೆವಾರ್, ಕೇವಲ್ ಅರಬ್-ಪತಿ ಗೌತಮ್ ಅದಾನಿಕ್ ಸುಣ್ಯಾ ಸವಾಯ್ ಜಮೀನ್ ಆನಿಂ ಹೆರ್ ಸವ್ಲತ್ಯೊ ದೀವ್ನ್ ರಾಜ್ಯಾಂತ್ ನಿವೇಶ್ ಕರುಂಕ್ ಲಾಯ್ಲಾಂ. ಹೊ ಅಪ-ವಾದ್ ಸೊಡ್ಲ್ಯಾರ್, ನಿವೇಶ್ ನೀತ್ ಸುದ್ರಾಪ್ ಜಾವ್ನಾಂ.
7. ರಾಜ್ಯಾಂತ್ ನಾಮ್ಣೆಚ್ಯೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೊಗ್ ನಾಂತ್. ಆಮಿಂ ಸ್ವತಂತ್ರ್ ದೇಶ್ ಜಾಲ್ಲೆಂಚ್, ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯಾಂತ್ ಇಂಗ್ಳೊ, ಮಿಲಾವ್ ಆನಿಂ ಲೊಂಕಡ್ ಉತ್ಪಾದನ್ ಕರ್ಚ್ಯೊ ಫೆಕ್ಟರ್ಯೊ ತವಳ್ಚಾ ಕೊಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರಾನ್ ಸ್ಥಾಪಿತ್ ಕೆಲ್ಲ್ಯೊ; ತ್ಯೊ ಆತಾಂ ಝಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯಾಂತ್ ಆಸಾತ್.
8. ರಾಜ್ಯಾಂತ್ ಕೆಳಿಂ, ಬಟಾಟೆ, ಕೊಬು, ಲಿಚಿ, ಮಕಾನಾ ತಸ್ಲಿಂ ಪಾರಂಪರಿಕ್ ಶೆತಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಜಾತಾ. ತರ್-ಯೀ ವ್ಹಡ್ ಮಟ್ಟಾಚ್ಯೊ food processing, cold storage ತಸ್ಲ್ಯೊ value-chain ಆನಿಂ supply chain ನಾಂತ್.
9. ರಾಜ್ಯಾಚಿ ಅರ್ಥ್-ವೆವಸ್ತಾ ಚಡ್ತಾವ್ ತ್ರತೀಯ್ ಮ್ಹಣ್ಜೆ ಸೇವಾ (services), 60%. (ದೇಶ್ 55%). ಹ್ಯಾ ಕ್ಶೆತ್ರಾಂತ್ ಸೆವಾ ದಿತೆಲ್ಯಾಂಚೊ ಕುಶಾಳ್ಟಾಯೆಚೊ ಅಭಾವ್. ಬಿಹಾರಿ IT ಇಜ್ನೆರ್ ಬೆಂಗ್ಳುರ್ ವೆತಾತ್. ರಾಜ್ಯಾಂತ್ IT indsutry ನಾಂ. ಧಾ-ಬಾರಾ ಹಜಾರ್ ಸಾಂಬಾಳಾಕ್ ದೇಶಾಚ್ಯಾ ವೆವೆಗ್ಳ್ಯಾ ಶೆರಾಂನಿಂ ತಕ್ನಿಕಿ ಕಾಮಾಂ ಕರುಂಕ್, ರಿಕ್ಶಾ ಚಲಂವ್ಕ್ ಆನಿಂ ಲ್ಹಾನ್-ವಡ್ GIG ವ್ರತ್ತಿ ಆಪ್ಣಾಂವ್ಕ್ ಬಿಹಾರಿ ತರ್ನಾಟೆ ತಯಾರ್. ಹೆ ಮಹಿನ್ಯಾಕ್ ಪಾಂಚ್-ಸ ಹಜಾರ್ ರುಪೈ ಉರವ್ನ್ ಕುಟ್ಮಾಕ್ ಧಾಡ್ತಾತ್. ಘರ್-ಖರ್ಚ್ ಕಾಡ್ನ್ ಕಾಂಯ್ ಉರವ್ಣಿ ಜಾಲ್ಯಾರ್, ಬೆಂಕಾಂನಿ ಖಾತೊ ಉಗ್ತೊ ಕರ್ತಾತ್.
10. ಬೆಂಕಾಂ ಜಮೊ ಜಾಲ್ಲಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪುಂಜಿ ರಾಜ್ಯಾ ಭಿತರ್ ಲೋನ್ ದಿನಾಂತ್. ಬದ್ಲೆಕ್ ಹಿ ಫುಂಜಿ ಚಡ್ ವಾಡಿಕ್ ಗುಜ್ರಾತ್, ಮಹಾರಾಶ್ಟ್ರ, ದಿಲ್ಲಿ ತಸ್ಲ್ಯಾ ರಾಜ್ಯಾಂತ್ಲ್ಯಾ ಉದ್ಯೋಗ್-ಪತಿಂಕ್ ದಿತಾತ್. ಅಶೆಂ ದುಡು ಸಯ್ತ್ ರಾಜ್ಯಾ ಥಾವ್ನ್ ಪಲಾಯಣ್ ಜಾತಾ.
11. ಹಿ ಸಂಪೂರ್ಣ್ ಪಟ್ಟಿ ನಹಿಂ. ಸಮಸ್ಸಿಂ ಹಜಾರ್. ತಿತ್ಲೆಚ್ ಉಪಾಯ್ ಜಾಯ್. ಸಕ್ಟಾಂ ಪ್ರಾಸ್ ಚಡ್ ಫುಡಾರಿ ಆನಿಂ ಅಧಿಕಾರಿಂಚಿ ನೀಯತ್ ಬದ್ಲಿ ಜಾಯ್ಜೆ. ಲೋಕಾಚ್ಯೆ ಸೆವೆಚೊ ಮನೋಭಾವ್ ರುತಾ ಕರುಂಕ್ ಜಾಯ್.
ನವೊ ಸರ್ಕಾರ್ Old Wine in New Bottle:
ಹರ್ಯೇಕ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಹಿನ್ಯಾಕ್ ಚ್ಯಾರ್ ಕಿಲೊ ಧಾನ್ಯ್, ಹರ್ಯೆಕ್ಯೆ ಸ್ತ್ರೀಯೆಕ್ ಧಾ ಹಜಾರ್ ರುಪೈ ಅನುದಾನ್, ಜ್ಯೇಶ್ಟ್ ನಾಗ್ರಿಕಾಂಕ್ ಮಹಿನ್ಯಾಕ್ 500 ರುಪೈ ಕುಮ್ಕಿ, ಅಸಲಿಂ ಯೆದೊಳ್-ಚ್ ಚಾಲು ಆಸ್ಲೆಲಿಂ ಸಮಾಜ್-ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕ್ರಮಾಂ ಆನಿ ಪಾಂಚ್ ವರ್ಸಾಂ ಲಾಂಬಯ್ಲಿಂ ತರ್, ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯಾಚಿ ಪ್ರಗತಿ ಜಾತಾಗೀ? ತರ್, ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಚಿ ‘ಬಿಹಾರ್ ಜನ್-ಜನಾರ್ಧನಾನ್ ಡಿವೆಲಪ್ಮೆಂಟಾಕ್ ವೋಟ್ ದಿಲಾ’ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಸಾಂಗ್ಣಿ ಕಿತ್ಲಿ ಸತ್?
ಹ್ಯಾ ವಿಷಿಂ ವಿಸ್ತಾರಾನ್ ಭಾಸಾಭಾಸ್ ಗರ್ಜ್ಯೆಚಿ.
■ ಫಿಲಿಪ್ ಮುದಾರ್ತ್
