ಮನ್ಶ್ಯಾಕುಳಾನ್ ಜನಾಂಗಾಂ ಥಾವ್ನ್ ಜನಾಂಗಾಂ ಪರ್ಯಾಂತ್ ಜಿವಂತ್ ಉರೊಂಕ್ ಕಾರಣ್ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ಪ್ರಮುಖ್ ವಸ್ತುಂ ಪಯ್ಕಿ, ಖಾಣಾ ವೊರ್ವಿ ಏಕ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಚೂಕ್ ಜಾಂವ್ಚಿನಾ ಕೊಣ್ಣಾಂ. ಹಜಾರೊಂ ವರ್ಸಾಂ ಥಾವ್ನ್ ಮನ್ಶ್ಯಾಚಿ ಭುಕ್ ಥಾಂಬಯಿಲ್ಲಿ ವೊರ್ವಿ, ಮನ್ಶ್ಯಾಚ್ಯಾ ಅಸ್ತಿತ್ವಾಚೊ ಮುಲ್ಯಾ ಫಾತೊರ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ. ಸಂಸಾರಾರ್ ವಾಪರ್ಚೊ ತಾಂದುಳ್, ಗೋಂವ್, ಜಂದ್ಳೊ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾಂ, ದಾಳಿ-ಧಾನಿ ಜಾವ್ನಾಸ್ಚಿಂ, ಕುಳಿತ್, ಮೂಗ್, ಚಣೊ ಇತ್ಯಾದಿ ವಸ್ತು, ಮನ್ಶ್ಯಾಚ್ಯಾ ಕುಡಿಕ್ ಗರ್ಜೆಚ್ಯಾ ಕ್ಯಾಲೊರಿಂಚೊ ಚಡಾವತ್ ವಾಂಟೊ ಒದಗ್ಸುನ್ ದಿತಾತ್ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಆಮಿ ಜಾಣಾಂವ್. ಪುಣ್ ಜಣಾಸಂಖೊ ಚಡ್ಲ್ಲೆಬರಿ, ಭುಕ್ ಥಾಂಬಂವ್ಕ್ ಜಾಯ್ ಪಡ್ಚ್ಯಾ ವಸ್ತುಂಚಿ ಗರ್ಜ್ಯೀ ವಾಡೊನ್ ಯೆತಾ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಸತ್ ಆಮ್ಚ್ಯೆ ಮುಕಾರ್ ಯೆತಾ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಖದ್ವಳೊನ್ ಯೆಂವ್ಚ್ಯಾ ವಾತಾವರಣಾಂತ್ ಚಡಿತ್ ವೊರ್ವಿ ವಾಡಂವ್ಚಿ ಕಶಿ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂಯ್ ಚಿಂತಿಜೆ ಪಡ್ತಾ.
ಸ್ಥಳೀಯ್ ಹವೊ, ಮಾತಿ ಆನಿ ಸಂಸ್ಕೃತೆಚ್ಯೆರ್ ಹೊಂದ್ವೊನ್, ಹರ್ಯೆಕಾ ದೇಶಾಂತ್ ವಿವಿಧ್ ಥರಾಂಚ್ಯಾ ವೊರ್ವ್ಯಾಂಚ್ಯೆಂ ಬೆಳೆಂ ಜಾತಾ. ಏಶಿಯಾ ಖಂಡಾಂತ್ ತಾಂದುಳ್ ವಾಪರ್ಚೊ ಚಡ್ ಮ್ಹಣ್ಯೆತ್. ಸಂಸಾರಾಂತ್ಲೊ 90% ತಾಂದುಳ್, ಏಶಿಯಾ ಖಂಡಾಂತ್ ಬೇಸಾಯ್ ಕೆಲ್ಲೊ ಜಾವ್ನಾಸಾ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಲೊಕಾಚ್ಯಾ ಸಧಾಂಚ್ಯಾ ಜೆವ್ಣಾಕ್ ತಾಂತ್ಲೊ ಮೊಠೊ ವಾಂಟೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಜಾತಾ. ಭಾರತ್ ಆನಿ ಚೀನಾ, ತಾಂದ್ಳಾಚ್ಯಾ ಉತ್ಪಾದನಾಂತ್ ಪ್ರಮುಖ್ ಜಾವ್ನಾಸಾತ್. ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡಾಂತ್, ಸೊರ್ಗಂ ಧಾನಿ (sorghum), ನಾತ್ನೊ, ಟೆಫ್ ಧಾನಿ (teff), ಫೊನಿಯೊ ಧಾನಿ (fonio) ಅಸಲ್ಯೊ ವೊರ್ವ್ಯೊ ವಾಪರ್ತಾತ್. ಯುರೊಪಾಂತ್, ಗೋಂವ್, ಬಾರ್ಲಿ, ರಯ್ (rye) ಆನಿ ಓಟ್ಸ್ (oats) ವೊರ್ವ್ಯೊ ಸಧಾಂಚ್ಯೊ. ಅಮೆರಿಕಾಂತ್, ಜಂದ್ಳೊ ಪ್ರಮುಖ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ ತರೀ, ಆರ್ವಿಲ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ, ಕೀಣ್ವಾ (quinoa) ಆನಿ ಅಮರಾಂಥ್ (amaranth) ವೊರ್ವ್ಯಾನಿ ತಕ್ಲಿ ಉಕಲ್ಲ್ಯಾ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಂತ್, ಗೋಂವ್, ಬಾರ್ಲಿ ಆನಿ ಓಟ್ಸಾಚೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಜಾತಾ ತರೀ, ಸ್ಥಳೀಯ್ ವೊರ್ವಿ ಜಾವ್ನಾಸ್ಚ್ಯಾ, ಕಾಂಗರೂ ತಾಂದ್ಳಾಚಿ (kangaroo rice) ಅಭಿವ್ರದ್ದಿ ಕರುನ್, ಸಂಸಾರಾಕ್ ರೂಚ್ ದಾಕಯ್ಲ್ಯಾ.
ಅಮರಾಂಥ್ (Amaranth)
ಬೆಸಾಯೆಚಿಂ ವಿವಿಧ್ ರುಪಾಂ:
ಸಾಗ್ವಳೆ ಖಾತಿರ್ ಕಸಲ್ಯಾ ಸಲತ್ಯಾಂಚೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಆದ್ಲ್ಯಾ (ಆನಿ ಥೊಡೆಕಡೆನ್ ಆತಾಂಯೀ) ಕಾಳಾರ್ ಚಲ್ತಾಲೊ ತೆಂ ಆತುರಾಯೆಚ್ಯೆಂ ಮ್ಹಣ್ಯೆತ್. ಏಶಿಯಾಚ್ಯಾ ಭಾರತ್, ಚೀನಾ, ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್ ಆನಿ ಹೆರ್ ದೇಶಾಂನಿ, ಕೊಸುಂಕ್, ಎಕಾ ಬೊಂಚಿಚೊ ನಾಂಗೊರ್, ಖೊರಿಂ ಆನಿ ಪಿಕ್ಕಾಸಾಂಚೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಜಾತಾ ತಶೆಂಚ್, ಮ್ಹೊಶಿ, ಪಾಡೆ ಅಸಲ್ಯಾ ಜಾನ್ವಾರಾಂಕೀ ಕೊಸ್ಪಾಕ್ ವಾಪರ್ತಾತ್. ಥೊಡ್ಯಾ ಏಶಿಯಾಚ್ಯಾ ದೇಶಾಂನಿ, ಗಾದ್ಯಾಂಕ್ ಗರ್ಜೆಚ್ಯೆ ಜಾಗೆ ನಿರ್ಮಳ್ ಕರುಂಕ್, ಹಸ್ತಿಂಕ್ ವಾಪರ್ಚೆಂಯೀ ಆಸಾ. ಎಥಿಯೋಪಿಯಾ, ಕೆನ್ಯಾ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಮಾಲಿ ತಸಲ್ಯಾ ದೇಶಾಂನಿ, ಕೊಸ್ಪಾಕ್, ಗಾಡ್ವಾಂ, ಕರಿಂ ಆನಿ ಪಾಡ್ಯಾಂಕೀ ವಾಪರ್ತಾತ್. ಯುರೊಪಾಚ್ಯಾ ದೇಶಾಂನಿ, ಘೊಡೆ ಆನಿ ಪಾಡ್ಯಾಂಚೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಆದಿಂ ಜಾತಾಲೊ. ಅಮೆರಿಕಾಚ್ಯಾ ಮೂಳ್ನಿವಾಸಿನಿ, ರುಕಾ ಫಾಂಟ್ಯಾಂಚ್ಯಾ ಧೊಮೊಸಾ ದ್ವಾರಿಂ ಖೊಂಡ್ಚೆಂ ಆನಿ ಕೊಸ್ಚ್ಯೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ತೆಂ, ಗೊರ್ಯಾ ಲೊಕಾನ್, ಯುರೊಪಾಚ್ಯಾ ಆಧುನಿಕ್ ರಿತಿಕ್ ಬದ್ಲಿಲೆಂ.
ಬೆಳ್ಯಾ ವಿಶ್ಯಾಂತ್ ಸಾಂಗ್ಚೆಂ ತರ್, ಎಕಾ ಗಾದ್ಯಾಂತ್ ಎಕಾಚ್ ಬೆಳ್ಯಾ ಬದ್ಲಾಕ್, ಥರಾವಳ್ ಬೆಳಿಂ ವಾಡಯ್ಲ್ಯಾರ್, ಮಾತಿಯೆಚೊ ಗೂಣ್ ಬರೊ ಜಾತಾ ಆನಿ ಮಾತಿಯೆಂತ್ ಸಾರಜನಕ್ ಚಡಂವ್ಕ್ ಅವ್ಕಾಸ್ ದಿಲ್ಲೆಬರಿಯೀ ಜಾತಾ ಕಂಯ್. ಈಟಾ ಖಾತಿರ್, ಗೊರ್ವಾಂಚ್ಯೆಂ ಶ್ಹೆಣ್ ಆನಿ ಗೊಟ್ಯಾಂತ್ಲೆಂ ಸಾರೆಂ, ಗೊಬೊರ್ ಇತ್ಯಾದಿ ವಸ್ತು ರಯ್ತ್ ವಾಪರ್ತಾಲೆ. ವೊರ್ವೆಚ್ಯಾ ಝಡಾಂ ಮಧೆಂ ಕ್ರಿಮಿ-ಕೀಟಾಂಕ್ ಪಯ್ಸ್ ದವರ್ಚ್ಯಾ ಖಾತಿರ್, ರಾಸಾಯನಿಕ್ ದ್ರವಾಂಚೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಕರ್ಚ್ಯಾ ಬದ್ಲಾಕ್, ಕ್ರಿಮಿ-ಕೀಟಾಂಕ್ ಪಯ್ಸ್ ದವರುಂಕ್ ಸಕ್ಚಿಂ ಥರಾವಳ್ ಝಡಾಂ ಲಾಂವ್ಚಿ ಸವಯ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿ. ವೊರ್ವಿ ಜಗವ್ನ್ ದವರ್ಚಿ ರೀತ್ ಸಾಧಿ ಜಾವ್ನಾಸ್ಲ್ಲಿ. ಮಾತಿಯೆಚ್ಯಾ ಮಾಂಡ್ಯಾಂನಿ, ಧರ್ಣಿಂತ್ ಖೊಂಡೊನ್ ಆಸಾ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾ ಫೊಂಡಾಂನಿ ಆನಿ ಧುಂವರ್ ಘಾಲುನ್ ವೊರ್ವಿ ಚಡ್ ದೀಸ್ ಉರ್ಚ್ಯೆಬರಿ ಜಗವ್ನ್ ದವರ್ಚಿಂ ವಿಧಾನಾಂಯೀ ಆಸ್ಲ್ಲಿಂ. ಅಸಲ್ಯಾ ವಿಧಾನಾಂ ದ್ವಾರಿಂ ಬೆಳ್ಯಾಚ್ಯೆಂ ಸಂರಕ್ಷಣ್ ಥೊಡ್ಯಾ ಮಾಪಾನ್ ಜಾತಾಲೆಂ ಆನಿ ಜಣಾಸಂಖೊ ಉಣೊ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್, ಮೆಳ್ಲ್ಲಿ ವೊರ್ವಿ ಗರ್ಜೆ ಪುರ್ತಿ ಪಾವ್ತಾಲಿ. ಪುಣ್ ಜಣಾಸಂಖೊ ಚಡ್ತನಾ, ಸಾಗ್ವಳೆಚಿಂ ವಿಧಾನಾಂಯೀ ಬದ್ಲುಂಚಿ ಗರ್ಜ್ ಪಡ್ಲಿ. ತಾಂತ್ರಿಕತೆಚ್ಯಾ ಅಭಿವ್ರದ್ದೆಕ್ ಲಾಗೊನ್, ಆಜ್-ಕಾಲ್ ಮನ್ಜಾತಿಂ ಬದ್ಲಾಕ್ ಚಡ್ ಬೆಳೆಂ ಕಾಡುಂಕ್ ಗರ್ಜ್ ಆಸ್ಚ್ಯೆಕಡೆನ್, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರಾಂಕ್ ಆಧುನಿಕ್ ನಾಂಗೊರ್ ಬಾಂದುನ್ ವಾ ಕೊಸ್ಚ್ಯಾ ಖಾತಿರ್ಚ್ ಮ್ಹಣ್ ಆಸಾ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾ ನವ್ಯಾ ಮೆಶಿನಾಂ ದ್ವಾರಿಂ, ನವ್ಯಾ ರಿತಿಚ್ಯಾ ಕೊಸ್ಪಾಚೊ ಉದೆವ್ ಜಾಲೊ. ಅಸಲ್ಯಾ ಸವ್ಲತೆ ವರ್ವಿಂ, ಶೆಂಬರೊಂ ಎಕ್ರ್ಯಾಂಚ್ಯೆಂ ಕೊಸಾಪ್ ಥೊಡ್ಯಾಚ್ ವ್ಹರಾಂನಿ ಕರುಂಕ್ ಸಾಧ್ಯ್ ಜಾಲೆಂ.
ರಾಸಾಯನಿಕಾಂ ನಾಸ್ತಾಂ ರೋಗ್ ದಾಂಬುನ್ ದವರುಂಕ್ ವಾಪರ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಆದ್ಲ್ಯಾ ರಿತಿಂಕ್ ಪಳೆಂವ್ಚ್ಯೆಂ ತರ್, ಭಾರತಾಂತ್, ತಾಂದುಳ್, ನಾತ್ನೊ ಆನಿ ಗೋಂವ್, ವೊರ್ವ್ಯಾಂ ಪಯ್ಕಿ ಪ್ರಮುಖ್. ಹಿಂ ಬೆಳಿಂ ವಾಡಂವ್ಚ್ಯಾ ಗಾದ್ಯಾಂ ಭಂವ್ತಿಂ, ಕಾಯ್ಬೆವಾಚ್ಯೆ ರೂಕ್ ವಾ ಸಾರ್ಯಾಂತ್ ಕಾಯ್ಬೆವಾಚೊ ಪಾಲೊ ಭರ್ಸುನ್, ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಾಂಕ್ ಪಯ್ಸ್ ದವರುಂಕ್ ಸಾಧನ್ ಕೆಲ್ಲೆಂ ಆಸಾ. ಝಡಾಂಚ್ಯೊ ಉವೊ ಆನಿ ಇತರ್ ಕ್ರಿಮಿ (Aphids, beetles, moth larvae) ಬೆಳ್ಯಾಲಾಗಿಂ ಯೆನಾಶೆಂ ಆಡಾಂವ್ಕ್ ಕಾಯ್ಬೆವ್ ಉಪ್ಕಾರ್ತಾ ಮ್ಹಣ್ತಾತ್. ನಾತ್ನೊ, ಮೂಗ್ ಆನಿ ಚಣೊ ಇತ್ಯಾದಿ ವಸ್ತು ವಾಡಂವ್ಚ್ಯೆಕಡೆನ್, ಗೊಂಡ್ಯಾಂಚಿಂ ಝಡಾಂ ಲಾಯ್ಲ್ಯಾರ್, ಥರಾವಳ್ ಕ್ರಿಮಿಂಕ್ (Nematodes, whiteflies, aphids) ಪಯ್ಸ್ ದವರ್ಯೆತ್ ಕಂಯ್. ವೊರ್ವಿ ಜಗವ್ನ್ ದವರ್ಚ್ಯಾ ಗುದಾಂವಾಂ ಭಂವ್ತಣಿ ತುಳ್ಸಿಚಿಂ ಝಡಾಂ ಲಾಯ್ಲ್ಯಾರ್ ವೊರ್ವಿ ಶಾಭಿತ್ ಉರ್ತಾ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಪಾತ್ಯೆಣಿಯೀ ಆಸಾ.
ಕೆನ್ಯಾ ಆನಿ ಪೂರ್ವ್-ಆಫ್ರಿಕಾಚ್ಯಾ ಥೊಡ್ಯಾ ದೇಶಾಂನಿ, ಸೊರ್ಗಂ ಆನಿ ಜಂದ್ಳೊ ವಾಡಂವ್ಚೊ ಚಡ್ ಆನಿ ಕ್ರಿಮಿ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಖಾತಿರ್, ಡೆಸ್ಮೊಡಿಯಮ್ (Desmodium) ನಾಂವಾಚ್ಯಾ ಝಡಾಚೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಚಲ್ತಾ. ಆನ್ಯೇಕ್, ನೇಪಿಯರ್ (Napier grass) ನಾಂವಾಚ್ಯೆಂ ತಣ್, ಜಂದ್ಳ್ಯಾಕ್ ರಾಕೊಂಕ್ ಉಪ್ಕಾರ್ತಾ ಕಂಯ್. ಥಂಯ್ಸರ್ ಗೊಂಡ್ಯಾಂಚೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ಯೀ ಕರ್ತಾತ್.
ತೆಣೆಂ ಚೀನಾಂತ್, ತಾಂದುಳ್ ಆನಿ ಗೊಂವಾಚ್ಯೆಂ ಬೆಳೆಂ ರಾಕೊಂಕ್, ಚೀನೀ ಚೈವ್ (Chinese chives) ಆನಿ ವೊಡ್ತಾಲಾಂವ್ (Mint) ಆನಿ ವರ್ಮ್ವುಡ್ (wormwood) ತಸಲ್ಯಾ ಝಡಾಂಕ್ ವಾಡಯ್ತಾತ್ ಕಂಯ್.
ಗಾದ್ಯಾಚಿ ರುಂದಾಯ್ ವಾ ಕಣ್ಶ್ಯೆಚಿ ಜಡಾಯ್?
ಜಣಾಸಂಖೊ ಚಡಿತ್ ಆಸ್ಚ್ಯಾ ಏಶಿಯಾಚ್ಯಾ ದೇಶಾಂನಿ, ದಿಸಾನ್ ದೀಸ್ ಚಡೊನ್ ಯೆಂವ್ಚ್ಯಾ ಖಾಣ್-ವೊರ್ವೆಚ್ಯಾ ಒತ್ತಡಾಕ್ ಜಾಪ್ ದೀಂವ್ಕ್, ಚಡಿತ್ ಬೆಳೆಂ ಕರ್ಚಿ ಎಕ್ಚ್ ವಾಟ್ ತರೀ, ಹಿ ವಾಟ್ ಆಮಿ ಚಿಂತ್ಲ್ಲೆ ತಿತ್ಲಿ ಸುಲಭ್ ನಾ. ಆಸ್ಲ್ಲೆ ಗಾದೆ ವ್ಹಡ್ ಕೆಲೆ ತರ್, ವಸ್ತೆಕ್ ಗರ್ಜೆಚ್ಯೆ ಜಾಗೆ ಖಂಯ್ಸರ್ ಸೊಧ್ಚ್ಯೆ? ಜಾಪ್ ಜಾವ್ನ್, ಆದ್ಲ್ಯಾ ವಿಜ್ಞಾನಿನಿ ದಾಕಯಿಲ್ಲಿ ವಾಟ್ ಏಕ್ ಅಜಾಪ್ಚ್ ಮ್ಹಣ್ಯೆತ್.
ಭಾರತಾಚೆಂ ಸ್ವತಂತ್ರ್ ಲಾಭ್ಲ್ಯಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ಲ್ಯಾ 1950 ಆನಿ 1960-ವ್ಯಾ ಧಾಕ್ಡ್ಯಾಂನಿ ಆಯಿಲ್ಲೆ ಖಾಣಾ-ವೊರ್ವೆಚ್ಯೆ ಸಂಕಷ್ಟ್, ಭೊಗ್ಲ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ಮಾತ್ರ್ ಕಳಿತ್. ಭಾರತಾನ್ ಜಾತಾ ತಿತ್ಲಿ ವೊರ್ವಿ ಆನಿ ಧಾನಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಥಾವ್ನ್ ಆಮದ್ ಕೆಲಿ ತರೀ, ಭಾರತಾಚ್ಯಾ ಜಣಾಸಂಖ್ಯಾಕ್ ತಿ ಪಾವಾನಾಸ್ತಾಂ, ದುಕೊಳ್ ಸುರು ಜಾಲೊ. ಹಿ ಪರಿಗತ್ ಭಾರತಾಂತ್ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಏಶಿಯಾಚ್ಯಾ ಹೆರ್ ದೇಶಾಂನಿಯೀ ಆಸ್ಲ್ಲಿ.
ಅಮೆರಿಕಾಚ್ಯಾ ಉದ್ಯಮಿಂ ಪಯ್ಕಿ, ರೊಕ್ಫೆಲ್ಲರ್ (Rockefeller) ಆನಿ ಫೊರ್ಡ್ ಫೌಂಡೇಶನಾನ್ (Ford Foundations) ಏಶಿಯಾಂತ್ಲೊ ಖಾಣಾ ತತ್ವಾರ್ ನಿವಾರುಂಕ್ ಗರ್ಜ್ ಆಸ್ಚ್ಯಾ ತಾಂದ್ಳಾಚ್ಯೆಂ ಏಕ್ ನವೆಂ ಬಿಂ ಆಸಾ ಕರ್ಚ್ಯಾ ಉದ್ದೇಶಾನ್, ʼಐ.ಆರ್.ಆರ್.ಐ.ʼ (IRRI – International Rice Research Institute) ನಾಂವಾಚೊ ಏಕ್ ಸಂಸ್ಥೊ ರಚ್ಲೊ ಆನಿ ದೊ| ರೊಬರ್ಟ್ ಚಾಂಡ್ಲರ್ (Dr. Robert Chandler) ಹಾಕಾ ಹ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥ್ಯಾಚೊ ದಿರೆಕ್ತೊರ್ ಕೆಲೊ. ಹ್ಯಾ ಬುದ್ವಂತ್ ದಿರೆಕ್ತೊರಾನ್, ಬೆಳ್ಯಾಚ್ಯಾ ಅಭಿವೃದ್ದೆಂತ್ ಪರಿಣತ್ ಜಾವ್ನಾಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ, ದೊ| ಪೀಟರ್ ಜೆನ್ನಿಂಗ್ಸ್ (Dr. Peter Jennings), ಹ್ಯಾಂಕ್ ಬೀಚೆಲ್ (Hank Beachell), ಜಪಾನಾಚೊ, ಅಕಿರಾ ಟನಕಾ (Akira Tanaka), ಚೀನಾಚೊ, ಟಿ. ಟಿ. ಚಾಂಗ್ (T.T. Chang) ಆನಿ ಭಾರತಾಚ್ಯಾ ಎಸ್. ಕೆ. ದತ್ತಾ (S.K. Datta) ಹಾಂಕಾಂ ಸಾಂಗಾತಾ ಹಾಡುನ್, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸಾಂತ್ ಏಕ್ ಸಂಸೋಧ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ್ ಉಗಡ್ಲೆಂ.
ಹ್ಯಾ ಪಂಗ್ಡಾಕ್, ಏಕ್ ನವೆಂ ಬಿಂ ಸೊಧುನ್ ಕಾಡ್ಚ್ಯೆಂ ಸವಾಲ್ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾಂ, ಆನ್ಯೇಕ್ ಸವಾಲ್ಯೀ ಧೊಸ್ತಾಲೆಂ ಮ್ಹಣ್ಯೆತ್. ಲೊಕಾಕ್ ಚಡಿತ್ ತಾಂದುಳ್ ಕರುಂಕ್ ಚಡಿತ್ ಗಾದೆ ಆಸಾ ಕರಿಜೆ ಆನಿ ತೆ ಆಸಾ ಕರುಂಕ್ ಬರೆಚ್ ಪಯ್ಶೆ ಜಾಯ್. ಪುಣ್ ಪಯ್ಶೆ ಆಸ್ಲ್ಯಾರೀ, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್ ತಸಲ್ಯಾ ಲ್ಹಾನ್ ದೇಶಾಂತ್, ಜಾಗ್ಯಾಚೊ ಬರೊಚ್ ಅಬಾವ್ ಆಸ್ತಾನಾ, ಗಾದೆ ರೂಂದ್ ಕರ್ಚೆಗೀ ವಾ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಗಾದ್ಯಾಂನಿ ಚಡಿತ್ ಹುಟ್ವಳ್ ಆಸಾ ಕರ್ಚಿ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಏಕ್ ಸಂದಿಗ್ದ್ ಪರಿಗತ್ ಉಬ್ಜಲಿ. ನಿಮಾಣೆ, ಗಾದೆ ರೂಂದ್ ಕರ್ಚಿ ಆಲೊಚನ್ ರದ್ದ್ ಕರುನ್, ಚಡ್ ಹಟ್ವಳ್ ದಿಂವ್ಚಿ ನವಿ ತಳಿ ಸೊಧುನ್ ಕಾಡ್ಚ್ಯಾ ವಾಟೆನ್, IRRI ಸಂಸ್ಥ್ಯಾಚ್ಯೆ ಪ್ರಯೋಗ್ ಚಲ್ಲೆ.
ವಿಜ್ಞಾನಿಂಚ್ಯಾ ಸಾಧನಾನ್, ಥೊಡ್ಯಾ ತೆಂಪಾನ್, ಏಕ್ ಪ್ರಯೋಗ್ ಫಳಾಧಿಕ್ ಜಾಂವ್ಚಿಂ ಖುಣಾಂ ದಿಸೊನ್ ಆಯ್ಲಿಂ. ಇಂಡೊನೇಶಿಯಾಚ್ಯಾ ಪೆಟಾ (Peta) ಆನಿ ತೈವಾನಾಚ್ಯಾ ಡಿ.ಜಿ.ಡಬ್ಲ್ಯು.ಜಿ. (Dee-geo-woo-gen -DGWG) ಭಾತಾ ಕಣ್ಶ್ಯಾಂ ಮಧೆಂ ಪರಾಗ್ ಸಂಪರ್ಕ್ ಕರ್ತಾನಾ, ತಾಣಿಂ ಎಕಾಚ್ ವೆಳಾರ್ ಆಸಾ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾ 38 ಪ್ರಯೋಗಾಂ ಪಯ್ಕಿ, ಆಟ್ವ್ಯಾ ಪ್ರಯೋಗಾಂತ್ ಏಕ್ ಅಜಾಪ್ಚ್ ಘಡ್ಲೆಂ ಮ್ಹಣ್ಯೆತ್. ಇಂಡೊನೇಶಿಯಾಚಿ ಲಾಂಬ್ ಕಾಲೆತಿಚಿ ಆನಿ ತೈವಾನಾಚಿ ಮಟ್ವ್ಯಾ ಕಾಲೆತಿಚಿ ನೇಜ್ ಮೆಳೊನ್, ನೆಜಿಚಿ ವಾಡಾವಳ್ ಮಟ್ವಿ ಆಸ್ತಾನಾಂಚ್, ಯಥೇಷ್ಟ್ ಕಣ್ಶ್ಯೊ ಉದೆವ್ನ್ ಆಯ್ಲ್ಯೊ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಹಿ ನೇಜ್ ಮಟ್ವಿ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾನ್, ವಾರ್ಯಾಕ್ ಆಡ್ ಪಡ್ಚೊ ಅಪಾಯ್ ಉಣೊ ಜಾಲ್ಲಿ ಸಂಗತ್ಯೀ ಸಮಿತಿಚ್ಯಾ ಸಾಂದ್ಯಾಂಕ್ ಕಳೊನ್ ಆಯ್ಲಿ. IRRI ಸಮಿತಿನ್ ಚಲಯಿಲ್ಲ್ಯಾ 38 ತಳಿ ಮಿಶ್ರಣಾಂ ಪಯ್ಕಿ, ಆಟ್ವೊ ಪ್ರಯೋಗ್ ಯಶಸ್ವೀ ಜಾಂವ್ಚಿಂ ಖುಣಾಂ ದಿಸೊನ್ ಆಯಿಲ್ಲ್ಯಾನ್, ತ್ಯಾ ತಳಿಕ್, ಐ.ಆರ್.8 (IR8) ಮ್ಹಣ್ ನಾಂವ್ ದಿಲೆಂ. ತ್ಯಾ ತಳಿಕ್ ರೋಗ್ ತಡ್ವುಂಚಿ ಶ್ಯಾಥಿಯೀ ಆಸ್ಲ್ಲಿ.
1966 ಇಸ್ವೆಂತ್, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸಾಂತ್ ಹೆಂ ಐ.ಆರ್.8 ಬಿಂ ವಾಪರುಂಕ್ ಸುರು ಕೆಲೆಂ. 1967 ಇಸ್ವೆಂತ್, ಭಾರತಾಚ್ಯಾ ಸುಬ್ಬಾ ರಾವ್ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ರಯ್ತಾನ್, ಆಂದ್ರಾ ಪ್ರದೇಶಾಚ್ಯಾ ʼಅಚಾಂತʼ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ಸುವಾತೆರ್, ಸುಮಾರ್ 2000 ಹೆಕ್ಟೇರಾಂಚ್ಯೆರ್, ಐ.ಆರ್.8 ಭಾತ್ ವಾಡಯ್ಲೆಂ. ಹಿ ಜಾಲಿ ಸುರ್ವಾತ್, ಅಜಾಪಾಂಚೊ ತಾಂದುಳ್ ಮ್ಹಣ್ ಭಾರತಾಂತ್ ನಾಂವಾಡ್ಲೆಲ್ಯಾ ಐ.ಆರ್.8 ತಾಂದ್ಳಾಚಿ. ಸುಬ್ಬಾ ರಾವಾನ್ ಸಾಂಗ್ಚ್ಯಾ ಪ್ರಕಾರ್, ತೆದೊಳ್ ಪರ್ಯಾಂತ್ ಎಕಾ ಹೆಕ್ಟೆರಾಕ್, ಏಕ್ ವಾ ದೇಡ್ ಟನ್ನಾಂ ಭಾತ್ ಮೆಳ್ಚ್ಯೆಕಡೆನ್, ಐ.ಆರ್.8 ತಳಿನ್, ಧಾ ಟನ್ನಾಂ ಭಾತ್ ದೀಂವ್ಕ್ ಸುರು ಕೆಲೆಂ. ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಗಾದ್ಯಾಂನಿಂಚ್ ಇತ್ಲೆಂ ಬೆಳೆಂ ಮೆಳ್ತಾನಾ, ಗಾದೆ ರೂಂದ್ ಕರ್ಚಿ ಗರ್ಜ್ ನಾ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಗಜಾಲ್, ರಯ್ತಾಂಕ್ ಆನಿ ರಾಜಕೀಯ್ ಫುಡಾರ್ಯಾಂಕ್ ಸಂತೊಸಾಚಿ ಜಾಲಿ ಮ್ಹಣ್ಚ್ಯಾಕ್ ದುಬಾವ್ ನಾ.
ಬೆಳೆಂ ಕರ್ಚ್ಯೊ ಆಧುನಿಕ್ ರಿತಿ:
ವಿಸಾವ್ಯಾ ಶೆಕ್ಡ್ಯಾಂತ್, ಸಾಗ್ವಳೆಂತ್ ನವೀಕರಣ್ ಕರ್ಚ್ಯಾ ವಾಟೆನ್ ಜಾಯಿತ್ತ್ಯೊ ಬದ್ಲಾವಣ್ಯೊ ಘಡ್ಲ್ಯೊ. ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರಾಂ ತಸಲ್ಯಾ ನವ್ಯಾ-ನವ್ಯಾ ಮೆಶಿನಾಂ ದ್ವಾರಿಂ, ಮನ್ಶ್ಯಾನ್ ಸಗ್ಳೊ ದೀಸ್ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಹಪ್ತೆಗಟ್ಲೆ ಬೆಸೊರ್ ಘಾಲುನ್ ಕಾಮ್ ಕರ್ಚಿ ಗರ್ಜ್ ಉಣಿ ಜಾಲಿ.
ಆಧುನಿಕ್ ನಾಂಗೊರ್
ಲಾಭಾಚಿ ಆಶಾ ಚಡ್ಲ್ಲ್ಯಾ ರಯ್ತಾಂನಿ, ಕ್ರಿಮಿ-ಕೀಟಾಂಕ್ ಪಯ್ಸ್ ದವರುಂಕ್, ರಾಸಾಯನಿಕಾಂ ವಾಪರುಂಕ್ ಸುರು ಕೆಲೆಂ. ಬೆಳ್ಯಾಕ್ ತೊಡಾಂನಿ ಉದಕ್ ಸೊಡ್ಚ್ಯಾ ಬದ್ಲಾಕ್, ನಳಾಂನಿ ಆನಿ ಕಾರಂಜ್ಯಾಂ ಮುಕಾಂತ್ರ್ ಉದಕ್ ಶಿಂಪ್ಡಾಂವ್ಚಿ ರೀತ್ ಸುರು ಜಾಲಿ. ಆಧುನಿಕ್ ಸವ್ಲತ್ಯಾಂಚೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾ ಭಾರತಾಂತ್, 1950-ವ್ಯಾ ಧಾಖ್ಡ್ಯಾಂತ್ 500 ಲಾಖ್ ಟನ್ನಾಂಚ್ಯೆಂ ಬೆಳೆಂ ಮೆಳ್ಚೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ತೆಂ, 2023 ಇಸ್ವೆಯಿತ್ಲ್ಯಾಕ್, 30 ಕರೊಡ್ ಟನ್ನಾಂಕ್ ಪಾವ್ಲೆಂ.
ಆಧುನಿಕ್ ಸಂಸೋಧಾಂಕ್ ಲಾಗೊನ್, ಅಮೆರಿಕಾಂತ್, ಜಿ.ಪಿ.ಎಸ್. (Global Positioning System) ವಾಪರ್ನ್, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರಾಂ ದ್ವಾರಿಂ, ಫಲಾಣ್ಯಾ ರಿತಿರ್ ಬೆಳೆಂ ಲಾಂವ್ಕ್ ಆನಿ ಧಾನಿ ವೊಂಪುಂಕ್ ಸಾಧ್ಯ್ ಜಾಲೆಂ. ರಯ್ತಾನ್ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಗಾದ್ಯಾಂನಿ ಭೊಂವೊನ್, ಬೆಳ್ಯಾಚಿ ಹಕೀಗತ್ ಸಮ್ಜೊಂಚ್ಯಾ ಬದ್ಲಾಕ್, ಡ್ರೋನ್ (Drone) ಆನಿ ಉಪಗ್ರಹಾಂಚಿ ಕುಮಕ್ ವಾಪರ್ನ್, ಬೆಳ್ಯಾಚಿ ಭಲಾಯ್ಕಿ ಸುಲಭಾಯೆನ್ ಮುಟಿ ಭಿತರ್ ದವರುಂಕ್ ಸಾಧ್ಯ್ ಜಾಲೆಂ. ಮಾತಿಯೆಚೊ ಗೂಣ್ ಪಾರ್ಕುಂಚಿಂ ಮೆಶಿನಾಂ ಆಯ್ಲಿಂ ಅನಿ ತ್ಯಾ ಜಾಣ್ವಾಯೆಕ್ ಲಾಗೊನ್, ಗರ್ಜೆಪುರ್ತೆಂ ಉದಕ್ ಆನಿ ಈಟ್ ಶಿಂಪ್ಡಾಂವ್ಕ್ ಸುರು ಕೆಲೆಂ. ಜೀವ್ಕೋಶ್ ಶಾಸ್ತಿರಾಚಿ ಜಾಣ್ವಾಯ್ ವಾಪ್ರುನ್ ಉಬ್ಜಲ್ಲ್ಯೊ ತಳಿಯೊ (Genetically Modified Crops – GMO) ಮಾರ್ಕೆಟಿಂತ್ ಆಯ್ಲ್ಯೊ. ಹ್ಯಾ ಪ್ರಯೋಗಾಂಕ್ ಲಾಗೊನ್, 1950-ವ್ಯಾ ಧಾಕ್ಡ್ಯಾಂತ್, ಎಕಾ ಹೆಕ್ಟೆರಾಕ್ 2.5 ಟನ್ನಾಂ ಜಂದ್ಳೊ ಮೆಳ್ಚೆಕಡೆನ್, ಆತಾಂ ಧಾ ಟನ್ನಾಂಚ್ಯಾಕೀ ಚಡ್ ಮೆಳ್ತಾನಾ, ವಾತಾವರಣಾಚ್ಯೆರ್ ಹ್ಯಾ ರಾಸಾಯನಿಕಾಂಚೊ ಪ್ರಭಾವ್ ಕಸಲೊ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಚಿಂತಪ್ ಮುಲ್ಯಾಕ್ಚ್ ಉರ್ಲೆಂ. ಅಮೆರಿಕಾ ಆನಿ ಯುರೊಪಾಂತ್ ಸುರು ಜಾಲ್ಲೆಂ ಹೆಂ ಆಧುನೀಕರಣಾಚ್ಯೆಂ ವಾರೆಂ, ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಭಾರತ್ ಆನಿ ಹೆರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂಕ್ ಪಾವೊಂಕ್ ಚಡ್ ತೇಂಪ್ ಲಾಗ್ಲೊನಾ.
ವಿಜ್ಞಾನಾಂತ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ:
ಆಜ್-ಕಾಲ್ ಜಾಲ್ಲಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ್ ಕ್ಶೇತ್ರಾಂತ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ, ವೊರ್ವೆಚ್ಯಾ ಬೆಳ್ಯಾಂತ್ ವ್ಹಡ್ ಏಕ್ ವಾದಾಳ್ ಉಟಂವ್ಕ್ ಸಕ್ಲ್ಯಾ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಚೂಕ್ ಜಾಂವ್ಚಿನಾ. ವೊರ್ವೆಚ್ಯೆಂ ಉದ್ಯಮ್, ಥೊಡ್ಯಾ ಗ್ರೇಸ್ತ್ ಉದ್ಯಮಿನಿ ಚಲಂವ್ಚ್ಯಾ ಸಂಗಿಂ, ವೊರ್ವೆಚೊ ಗೂಣ್ ಸಾಂಭಾಳ್ಚ್ಯಾಕೀ, ದಿಸಾಂದೀಸ್ ಚಡಿತ್ ಲಾಭ್ ಕಸೊ ಕರ್ಚೊಗೀ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಚಿಂತಪ್, ಮನ್ಶ್ಯಾಚ್ಯಾ ರಾಜಾಂವಾಕ್ ಕೊನ್ಶ್ಯಾಕ್ ಲೊಟುಂಕ್ ಪಾವ್ಲಾಂ. 1960-ವ್ಯಾ ಧಾಕ್ಡ್ಯಾಂತ್, ʼಪಾಚ್ವಿ ಕ್ರಾಂತಿʼ ನಾಂವಾನ್ ಸುರ್ವಾತ್ ಜಾಲ್ಲೆಂ ಬೆಳ್ಯಾಚ್ಯೆಂ ಆಧುನೀಕರಣ್, ಗೋಂವ್ ಆನಿ ತಾಂದ್ಳಾಚ್ಯಾ ಬೆಳ್ಯಾಂತ್ ಚಡಿತ್ ಕಣ್ಶ್ಯೊ ಯೇಸಾರ್ಕ್ಯೊ ಕರುಂಕ್ ಸಕ್ಲೆಂ. 1960-ವ್ಯಾ ಧಾಕ್ಡ್ಯಾಂತ್ಲಿ ತಾಂದ್ಳಾಚಿ ಐ.ಆರ್.8 ಆನಿ ಗೊಂವಾಚಿ ʼಡ್ವಾರ್ಫ್ ವ್ಹೀಟ್ʼ (dwarf wheat) ತಳಿಯೊ, ಚಡಿತ್ ಬೆಳೆಂ (high-yield varieties – HYVs) ದಿತಾತ್ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾನ್, ಭಾರತಾಂತ್ ಆನಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೊಂತ್, ಬೆಳ್ಯಾಚ್ಯೆಂ ಉತ್ಪಾದನ್ ಚಡಂವ್ಚ್ಯಾಕ್ ಕಾರಣ್ ಜಾಲ್ಯೊ. ಪುಣ್ ಮನ್ಶ್ಯಾಕ್ ತಿತ್ಲ್ಯಾಂತ್ ಸಮಧಾನ್ ಖಂಡಿತ್ ನಾ. ತಾಚ್ಯಾ ಆಬ್ಲೆಸಾಕ್ ಪಾಟಿಂಬೊ ದೀಂವ್ಕ್ ಮ್ಹಳ್ಳೆಬರಿ, ಆತಾಂ ಜೀವ್ಕೋಶ್ ಶಾಸ್ತಿರಾ ದ್ವಾರಿಂ ಆಸಾ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾ GMO ಬೆಳ್ಯಾಚ್ಯೆಂ ಉತ್ಪಾದನ್ ಸುರು ಕೆಲಾಂ.
ಜೀವ್ಕೋಶ್ ಶಾಸ್ತಿರಾ ದ್ವಾರಿಂ, ಎಕಾ ಧಾನಿಯೆಚೊ ಮೂಳ್-ಗೂಣ್ ಬದ್ಲುಂಚ್ಯಾ ವಿಧಾನಾಕ್ ಜಿ.ಎಮ್.ಓ. (Genetically Modified Crops – GMO) ಮ್ಹಣ್ತಾತ್. ಹಿ ಜಾಣ್ವಾಯ್ ವಾಪರ್ನ್, ಬೆಳ್ಯಾಕ್ ಯೆಂವ್ಚಿ ಪಿಡಾ ನಿವಾರ್ಚ್ಯಾ ಸಂಗಿಂ, ಉದ್ಕಾ ತತ್ವಾರ್ ಆಸ್ಲ್ಯಾರೀ ವಾಡೊಂಕ್, ತ್ವರಿತಾಯೆನ್ ಬೆಳೆಂ ಲುಂವೊಂಕ್ ಸಾಧ್ಯ್ ಜಾಂವ್ಕ್ ಆನಿ ಹ್ಯಾ ಬೆಳ್ಯಾಂತ್ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಾಂ ಚಡ್ ಆಸ್ಚ್ಯೆಬರಿ ಕರುಂಕ್, ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಕ್ಲ್ಯಾತ್. ಎದೊಳ್ ರಯ್ತಾಂನಿ, ಏಕ್ ನವಿ ತಳಿ ರಚಿಜೆ ತರ್ ವರ್ಸಾಂಚಿಂ ವರ್ಸಾಂ, ಬೆಳ್ಯಾಚ್ಯಾ ಫುಲಾಂ ಮಧೆಂ ವಿವಿಧ್ ಪ್ರಯೋಗ್ ಚಲವ್ನ್, ನಶಿಬಾನ್ ಮ್ಹಳ್ಳೆಬರಿ ಏಕ್ ನವಿ ತಳಿ ಆಸಾ ಕರುಂಕ್ ಸಾಧ್ಯ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿ ತರ್, ಆತಾಂ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಾಂನಿ, ತುರ್ತಾನ್ ನವ್ಯಾ ತಳಿಯೆಚೊ ಜಲ್ಮ್ ಜಾತಾ. ಅಸಲ್ಯಾ ಪ್ರಯೋಗಾಂನಿ, ಎಕಾಮೆಕಾ ಸಂಬಂಧ್ ನಾತ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಝಡಾಂ ವಾ ಬಿಯಾಂ ಥಾವ್ನ್ ಡಿ.ಎನ್.ಎ. (DNA) ಕಾಡುನ್ ಎಕಾಮೆಕಾ ಭರ್ಸುಂಚ್ಯೆಂಯೀ ಆಸ್ತಾ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾನ್, ಹಾಚೊ ಪರಿಣಾಮ್ ಕಿತೆಂ ಜಾಯ್ತ್ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ವಿಶಿಂ ಪುರ್ತಿ ಮಾಹೆತ್ ಜೊಡುಂಕ್, ಹೆ ಪ್ರಯೋಗ್ ಥೊಡಿಂ ವರ್ಸಾಂ ಬಂದಬಸ್ತೆಂತ್ ಚಲಯ್ಜೆ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಚತ್ರಾಯ್, ಸರ್ವ್ ವಿಸ್ರಾಲ್ಯಾತ್.
ಪಾಟ್ಲ್ಯಾ ವೀಸ್ ವರ್ಸಾಂಚ್ಯಾ ಆವ್ದೆಂತ್, GMO ಖಾಣ್ ಖೆಲ್ಲೆ ವರ್ವಿಂ ಜಿವಾಕ್ ಬಾದಕ್ ಯೆಂವ್ಚ್ಯೊ ಕಸಲ್ಯೊಯೀ ಸಂಗ್ತಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಂಚ್ಯಾ ಗಮನಾಕ್ ಯೇಂವ್ಕ್ನಾಂತ್ ಮ್ಹಣ್ – Nature Reviews Genetics, 2013 – ತಸಲೆ ಮ್ಯಾಗಝಿನ್ ಸಾಂಗ್ತಾತ್ ತರೀ, ಕಿತ್ಲ್ಯಾ ಲೊಕಾಚ್ಯೆರ್ ಹಾಚ್ಯೆಂ ತಪಾಸಣ್ ಚಲ್ಲಾಂ ಆನಿ ಮೆಗಝಿನಾಂನಿ ಯೆಂವ್ಚ್ಯಾ ಅಸಲ್ಯಾ ವಾಕ್ಮೂಲಾಂ ಪಾಟ್ಲ್ಯಾನ್, ಲಾಭಾಕ್ ಲಬ್ದಾಲ್ಲ್ಯಾ ಉದ್ಯಮಿಂಚೊ ಆನಿ ಭ್ರಷ್ಟ್ ರಾಜಕೀಯ್ ಫುಡಾರ್ಯಾಂಚೊ ಹಾತ್ ಕಿತ್ಲೊ ಆಸಾ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಕೊಣ್ಂಚ್ ನೆಣಾಂತ್.
ಭಾರತಾಂತ್ ಎದೊಳ್, GMO ಕೆಲ್ಲೆಂ ಸಾಸ್ವಾಚ್ಯೆಂ ಬೆಳೆಂ ವಾಡಂವ್ಕ್ ಪರ್ವಣ್ಗಿ ದಿಲ್ಯಾ. ತ್ಯಾ ಬರಾಬರ್, ತಾಂದುಳ್, ಗೋಂವ್, ಜಂದ್ಳೊ, ಚಣೊ ಆನಿ ಕೊಬಾಚ್ಯೆ ಪ್ರಯೋಗ್, ಢೆಲ್ಲಿಂತ್ (Genetic Manipulation of Crop Plants -CGMCP) ಚಲೊನ್ಚ್ ಆಸಾತ್.
ಹಾಂಗಾಸರ್ ಮನ್ಶ್ಯಾನ್ ಏಕ್ ಸಂಗತ್ ಚತ್ರಾಯೆನ್ ಚಿಂತುನ್ ಪಳೆಂವ್ಚಿ ಗರ್ಜ್ ಆಸಾ. ಥೊಡ್ಯಾ ತೆಂಪಾಕ್ ಆರ್ಥಿಕ್ ಆದಾಯ್ ಬರೊಚ್ ದಿಸ್ತಾ ತರೀ, ಥೊಡ್ಯಾ ವರ್ಸಾಂನಿ ಹ್ಯಾ ಪ್ರಯೋಗಾಂಚೊ ಪರಿಣಾಮ್ ಕಸೊ ರಾವಾತ್? ಅಸಲ್ಯಾ ಚಿಂತ್ಪಾಕ್ ಕಾರಣಾಂ ನಾಸ್ತಾಂ ನಾಂತ್. ಹ್ಯಾ ವಿಶಿಂ ಥೊಡಿಂ ದ್ರಷ್ಟಾಂತಾಂ ಹಾಂಗಾಸರ್ ದಿತಾಂ:
1. 1950 ಆನಿ 1960 ಇಸ್ವೆಂ ಮಧೆಂ ವಾಪರ್ಲ್ಲೆಂ – Thalidomide Medicine – ನಾಂವಾಚ್ಯೆಂ ಒಕತ್. ಸ್ತ್ರೀಯಾಂಕ್, ದುವಾಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣಾರ್ ದವರುಂಕ್ ಹೆಂ ಒಕತ್ ಉಪ್ಕಾರ್ತಾ ಮ್ಹಣ್ ಕಳ್ಲ್ಲೆಂಚ್, ಸಗ್ಳ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾ ಒಕ್ತಾಚೊ ವಿಕ್ರೊ ಚಡ್ಲೊ. ಹಾಚೊ ಪರಿಣಾಮ್ ಜಾವ್ನ್, ಸಂಸಾರಾರ್, ಧಾ ಹಜಾರಾಂಚ್ಯಾಕೀ ಚಡ್ ಬಾಳ್ಶ್ಯಾಂಚ್ಯಾ ವಿಶ್ವ್ಯಾಂನಿ ಊಣ್ (limb deformities) ದಿಸೊನ್ ಆಯ್ಲೆ. ಹಾಕಾ ಲಾಗೊನ್, ಹರ್ಯೇಕ್ ಒಕತ್ ಲಾಂಬ್ ಆವ್ದೆಂತ್ ಮನ್ಜಾತಿಂಚ್ಯೆರ್ ಪ್ರಯೋಗ್ ಚಲವ್ನ್ – reforms in drug testing and approval – ಪುರ್ತಿ ಸಮ್ಜಣಿ ಮೆಳ್ಳ್ಯಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಮಾತ್ರ್ ಒಕ್ತಾಂ ವಿಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಘಾಲ್ಯೆತ್ ಮ್ಹಳ್ಳೊ ಕಾಯ್ದೊ ಜಾರಿಯೆಕ್ ಹಾಡ್ಲೊ.
2. ಖಾಣ್-ವಸ್ತು ಚಡ್ ತೇಂಪ್ ಬರ್ಯೊ ಉರಂವ್ಕ್ ರಾಸಾಯನಿಕಾಂ ವಾಪರ್ಚ್ಯೆಂ ಆಜ್-ಕಾಲ್ ಸಧಾಂಚೆಂ. ಹಿ ರೀತ್ 1900 ಥಾವ್ನ್ 1990 ಇಸ್ವೆ ಪರ್ಯಾಂತ್ ಕಿತೆಂಚ್ ರಗ್ಳ್ಯಾಂವಿಣೆ ವಾಪರ್ಲಿ ತರೀ. 1990 ಥಾವ್ನ್ 2000 ಇಸ್ವೆಂ ಮಧೆಂ ಚಲಯಿಲ್ಲ್ಯಾ ಪ್ರಯೊಗಾಂ ದ್ವಾರಿಂ, ಕಾಳ್ಜಾ ಪಿಡಾ, ಮೊಠಾಯ್ ಆನಿ ಕಾಳ್ಜಾಘಾತಾಕ್ (heart disease, obesity, and strokes) ಕಾರಣ್ ಜಾತಾ ಮ್ಹಳ್ಳಿಂ ಖುಣಾಂ ದಿಸೊನ್ ಆಯ್ಲಿಂ. ಹ್ಯಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯೆಕ್ ಲಾಗೊನ್, ಜಾಗತಿಕ್ ಭಲಾಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿನ್ (WHO) ಅಸಲ್ಯಾ ವಸ್ತುಂಚ್ಯೆರ್ ನಿರ್ಭಂದ್ ಘಾಲೊ.
3. ಪೆಟ್ರೊಲಾಂತ್ ಮಿಶ್ರಣ್ ಕರ್ಚ್ಯೆಂ ಶಿಶೆಂ (Tetraethyl lead). 1920 ಥಾವ್ನ್ 1990 ಪರ್ಯಾಂತ್, ವಾಹನಾಂಚ್ಯಾ ಇಂಜಿನಾಂತ್ ಆವಾಜ್ ಉಣೊ ಕರುಂಕ್ ಭರ್ಸುನ್ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ಹೆಂ ಶಿಶೆಂ, ಲಾಂಬ್ ಕಾಳ್ ಹಾಚೊ ಶ್ವಾಸ್ ಸೆವ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಮನ್ಶ್ಯಾಂ ಥಂಯ್, ಮೆಂದ್ವಾಚಿ ಜಕಮ್ (brain damage), ಲ್ಹಾನ್ ಭುರ್ಗ್ಯಾಂ ಥಂಯ್ ಜಾಣ್ವಾಯೆಂತ್ ಊಣ್ (lowered IQ in children) ಆನಿ ವಾತಾವರಣಾಚ್ಯೆರ್ ಪರಿಣಾಮ್ (environmental contamination) ಕರುಂಕ್ ಸಕ್ತಾ ತೆಂ ಸೊಧುನ್ ಕಾಡ್ಲೆಂ. 1990 ಥಾವ್ನ್ 2000 ಇಸ್ವೆಂ ಮಧೆಂ ಹಾಚೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಕರುಂಕ್ ಆಡ್ವಾರ್ಚ್ಯಾ ಸಂಗಿಂ, ಲಾಖೊಂ ಲೊಕಾಚಿ ಭಲಾಯ್ಕಿ ಸುಧಾರ್ಲ್ಯಾ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಥೊಡೊಸೊ ಲೋಕ್ ಮರ್ಣಾಂತ್ಲೊ ಬಚಾವ್ ಜಾಲಾ ಕಂಯ್.
4. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ (Bisphenol-A) ವಾ (BPA). ಖಾಣ್ ವಸ್ತು ದವರ್ಚಿಂ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕಾಚಿಂ ಆಯ್ದನಾಂ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕಾಚ್ಯೊ ಉದ್ಕಾ ಬೊತ್ಲಿ, ಬಾಳ್ಶ್ಯಾಂಕ್ ದೂದ್ ದಿಂವ್ಚ್ಯೊ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕಾಚ್ಯೊ ಬೊತ್ಲಿ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಾಪರಿನಾತ್ಲ್ಲೊ ಕ್ಶೇತ್ರ್ಚ್ ನಾ ಮ್ಹಣ್ಯೆತ್. ಆಜ್-ಕಾಲ್ ಚಲಯಿಲ್ಲ್ಯಾ ಸಂಸೋಧಾ ಪ್ರಕಾರ್, ಬಿ.ಪಿ.ಎ. ಕುಡಿಂತ್ಲ್ಯಾ ಅಂತ್ಸ್ರಾವಕಾಕ್ (endocrine disruptor) ಮಾರೆಕಾರ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ ಮ್ಹಣ್ ಕಳೊನ್ ಆಯ್ಲಾಂ. ಪರಿಣಾಮ್? ಹೊರ್ಮೊನಾಂಚಿ ಅವ್ಯವಸ್ತಾ, ವಾಡಾವಳಿಂತ್ ಊಣ್ ಆನಿ ಕೆನ್ಸರ್ ಜಾಂವ್ಚಿ ಸಾಧ್ಯತಾ. ಹೆಂ ಸಮ್ಜುನ್, ಚಡಾವತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂನಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬೊತ್ಲಿಂಚೊ ಆನಿ ಆಯ್ದನಾಂಚೊ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಉಣೊ ಕರುಂಕ್ ಸುರ್ವಾತಿಲಾಂ ತರೀ, ಲೊಕಾಕ್ ಹೆಂ ಪುರ್ತೆಂ ಕಳೊನ್, ಲೊಕಾನ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಾಪರ್ಚ್ಯೆಂ ರಾವಯ್ಲ್ಯಾ ಶಿವಾಯ್, ಉದ್ಯಮಿನಿ ಹೆಂ ಉತ್ಪಾದನ್ ರಾವಂವ್ಚ್ಯೆಂ ದುಭಾವಾಚೆಂಚ್.
5. ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ. (DDT – Pesticide) 1940 ಥಾವ್ನ್ 1970 ಇಸ್ವೆ ಮಧೆಂ, ಮಲೇರಿಯಾ ಆನಿ ಹೆರ್ ಕ್ರಿಮಿ-ಕೀಟಾಂಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣಾರ್ ದವರುಂಕ್ ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ. ವಾಪರ್ಲ್ಲೆಂ ಆಮಿ ಜಾಣಾಂವ್. ಹಾಚ್ಯಾ ಉಪ್ಯೋಗಾ ವರ್ವಿಂ, ಥೊಡ್ಯಾ ಸುಕ್ಣ್ಯಾಂಚಿ ದೆಸ್ವಾಟ್ಯೀ ಜಾಲಿ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾಂ, ಮನ್ಶ್ಯಾಕ್ ಹೆಂ ಕೆನ್ಸರಾಕ್ ಕಾರಣ್ ಜಾಂವ್ಕ್ ಪುರೊ ಮ್ಹಳ್ಳೆ ದುಭಾವ್ ಉಬ್ಜಲೆ. ಚಡಾವತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂನಿ ಆಜ್-ಕಾಲ್ ಹ್ಯಾ ರಾಸಾಯನಿಕಾಚ್ಯೆರ್ ಬಹಿಷ್ಕಾರ್ ಘಾಲಾ.
ಹೆಂ ಸಗ್ಳೆಂ ಸಾಂಗ್ಚ್ಯೆಂ ಕಿತ್ಯಾಕ್ಗೀ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್, ಆಧುನೀಕರಣಾಚ್ಯಾ ನಿಬಾನ್, ದೋನ್ ಸಂಗ್ತಿ ಘಡೊನ್ ಆಸಾತ್. ಏಕ್, ಯಥೇಸ್ಟ್ ರಾಸಾಯನಿಕಾಂಚೊ ಪ್ರಯೊಗ್, ಆನಿ ದುಸ್ರೆಂ, ಡಿ.ಎನ್.ಎ. ಬದ್ಲುನ್ ಆಸಾ ಕೆಲ್ಲಿ ವೊರ್ವಿ. ಅಸಲಿ ವೊರ್ವಿ ಖೆಲ್ಲ್ಯಾ ಮನ್ಶ್ಯಾಚ್ಯಾ ಕುಡಿಂತ್ ಕಸಲೆಂ ಬದ್ಲಾಪ್ ಘಡಾತ್ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಸವಾಲ್ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾಂ, ಫಾವೊತೆ ಪ್ರಯೋಗ್ ಕರುನ್, ಮುಕಾರ್ ಘಡ್ಯೆತ್ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ಪರಿಣಾಮಾಂಚಿ ಮಾಹೆತ್ ನಾಸ್ತಾಂ, ಅಸಲೆಂ ಬೆಳೆಂ ವಾಡಂವ್ಕ್ ಸೊಡ್ಚ್ಯೆಂ ಕಿತ್ಲೆಂ ಸಂಪೆಂಗೀ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಸವಾಲ್ಯೀ ಉದೆತಾ.
ವೊರ್ವೆಚಿ ಜೊಗಾಸಣ್:
ಕೊರೊನಾ ಪಿಡೆಚ್ಯಾ ಸಂದರ್ಭಾರ್, ಸಂಸಾರಾಂತ್ಲ್ಯಾ ಲೊಕಾಕ್ ಖಾಣ್-ವೊರ್ವಿ ಮೆಳೊಂಕ್ ಕಷ್ಟ್ ಜಾಲ್ಲಿ ಗಜಾಲ್ ಆಮಿ ಜಾಣಾಂವ್. ತಿ ಮನ್ಶ್ಯಾಕುಳಾಕ್ ಜಾಗಂವ್ಕ್ ಸಕ್ಲ್ಲಿ ಏಕ್ ವಿಶೇಸ್ ಸಂಗತ್. ತಶೆಂಚ್, ಹವ್ಯಾಂತ್ ಕಠೀಣ್ ಬದ್ಲಾವಣ್, ದುಕೊಳ್, ಸುನಾಮಿ, ಭುಂಯ್ಕಾಂಪಿ, ವಾದಾಳಾಂ, ಝುಜಾಂ ಇತ್ಯಾದಿಂ ವರ್ವಿಂ, ಭುಖೆಕ್ ಗರ್ಜೆಚ್ಯೊ ವಸ್ತು ಮೆಳ್ಚ್ಯೆಂ ಕಷ್ಟಾಂಚ್ಯೆಂ ಜಾತಾ. ತಸಲ್ಯಾ ದೆದೆಸ್ಪರ್ ಪರಿಗತೆಂತ್ ಆಮಿ ಜಾಗೆ ಜಾಂವ್ಚ್ಯಾ ಬದ್ಲಾಕ್, ಪಯ್ಲೆಂಚ್ ಚತ್ರಾಯ್ ಘೆವ್ನ್, ಖಾಣ್-ವೊರ್ವಿ ದಾಸ್ತಾನ್ ಕರುನ್ ದವರ್ಚ್ಯೆಂ ಕಾಮ್ ಕೆಲೆಂ ತರ್, ಗರ್ಜೆಚ್ಯಾ ವೆಳಾರ್ ಉಪ್ಕಾರಾಕ್ ಪಡ್ತೆಲೆಂ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾಕ್ ದುಭಾವ್ ನಾ.
ಎದೊಳ್ ಆಮಿ, ಆಧುನೀಕತೆಚ್ಯಾ ನಿಬಾನ್ ಜಾಂವ್ಚ್ಯಾ ಲಾಭ್ ಆನಿ ನಷ್ಟಾ ವಿಶಿಂ ಸಮ್ಜಲ್ಯಾಂವ್. ಪುಣ್ ಸಾ-ಸಾಂಗಾತಾಚ್, ಸಂಸಾರಾಂತ್ಲ್ಯಾ ಸಂಸೊಧಕಾಂನಿ, ಮುಕ್ಲ್ಯಾ ಸಮಸ್ಯಾಂಕ್ ಜಾಪ್ ದಿಂವ್ಚಿಂ ಬರಿಂ ಕಾಮಾಂಯೀ ಕೆಲ್ಯಾಂತ್ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ವಿಸ್ರೊಂಕ್ ಫಾವೊನಾ.
ಲೋಹಾಚಿಂ ಗುದಾಂವಾಂ
ಆದ್ಲ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್, ವೊರ್ವಿ ಜಗವ್ನ್ ದವರುಂಕ್, ಧರ್ಣಿಂತ್ ಖೊಂಡ್ಲ್ಲೆ ಫೊಂಡ್, ಬೆತಾಂಚ್ಯೊ ದಾಲಿಯೊ ಆನಿ ಮಾತಿಯೆನ್ ಬಾಂದುನ್ ಶ್ಹೆಣಾಚೊ ಲೇಪ್ ದಿಲ್ಲ್ಯೊ ವಣದಿ ಆಸ್ಲ್ಲಿಂ ಗುದಾಂವಾಂ ವಾಪರ್ತಾಲೆ. ಆಜ್-ಕಾಲ್, ಲೋಹಾಚಿಂ ಗುದಾಂವಾಂ (metal silos), ವಾರೆಂ ಭಿತರ್ ಘುಸಾನಾತ್ಲ್ಲಿಂ ಪೊತಿಂ (hermetic storage bags), ಆನಿ ಹವಾ ನಿಯಂತ್ರಿತ್ ಗುದಾಂವಾಂ (refrigerated warehouses) ವಾಪರ್ತಾತ್. ತಿತ್ಲೆಂಚ್ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾಂ, ಆಧುನಿಕ್ ಪ್ರಯೋಗಾಂಕ್ ಲಾಗೊನ್ ಆದ್ಲ್ಯಾ ಬೆಳ್ಯಾಚ್ಯೆಂ ಬಿಂ ನಾಸ್ ಜಾಯ್ನಾಶೆಂ ರಾಕೊಂಕ್, ನೊರ್ವೇಂತ್ ಏಕ್ ʼದ ಸ್ವಾಲ್ಬರ್ಡ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸೀಡ್ ವೊಲ್ಟ್ʼ (The Svalbard Global Seed Vault in Norway) ನಾಂವಾಚ್ಯೆಂ ಜಯ್ತ್ ಗುದಾಂವ್ ಆಸಾ ಕೆಲಾಂ. ಹ್ಯಾ ‘ವೊಲ್ಟಾಂತ್’ ಸಗ್ಳ್ಯಾ ಸಂಸಾರಾಚಿಂ, ಚಡುಣೆ ಇಕ್ರಾ ಲಾಖ್ ಥರಾಂಚಿಂ ಬಿಯಾಂ ಜೊಗಾಸಾಣೆನ್ ಜಗವ್ನ್ ದವರ್ಲ್ಯಾಂತ್. ವಯ್ರ್ ಆಮಿ ವರವ್ನ್ ಪಳೆಲ್ಲೆಬರಿ, ಆಧುನಿಕ್ ಪ್ರಯೋಗ್ ಮನ್ಶ್ಯಾಕುಳಾಕ್ ಮಾರೆಕಾರ್ ಜಾಂವ್ಚೊ ಕಾಳ್ ಯೇತ್ ತರ್, ಆದ್ಲ್ಯಾ ಬೆಳ್ಯಾಕ್ ಪಾಟಿಂ ವಚೊಂಕ್ ಉಪ್ಕಾರ್ಚಿಂ ಬಿಯಾಂ ಹಾಂಗಾಸರ್ ಆಸಾತ್. ಹೆಂ ಏಕ್ ವಿಶೇಸ್ ಚಿಂತಪ್ ಆನಿ ಮನ್ಶ್ಯಾಕುಳಾಚ್ಯಾ ಬಚಾವೆಕ್ ಭಾರಿಚ್ ಗರ್ಜೆಚ್ಯೆಂ ಜಾಂವ್ಕೀ ಪುರೊ.
ದ ಸ್ವಾಲ್ಬರ್ಡ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸೀಡ್ ವೊಲ್ಟ್ (The Svalbard Global Seed Vault)
ಥೊಡ್ಯಾಂಕ್, ಹಿ ಭಾರಿಚ್ ಖರ್ಚಾಚ್ಯಾ ಗುದಾಂವಾಚಿ ವೆವಸ್ಥಾ ವ್ಯರ್ಥ್ ಮ್ಹಣ್ ಭೊಗೊಂಕ್ ಪುರೊ. ಪುಣ್ ಹಿ ವೆವಸ್ಥಾ, ಸಂಸಾರಾಂತ್ ಗರ್ಜೆಚ್ಯಾಕೀ ಚಡಿತ್ ಬೆಳೆಂ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ವೆಳಾರ್, ತೆಂ ಜಗವ್ನ್ ದವರ್ನ್, ಬರ್ಗೊಳ್ ಆಯಿಲ್ಲ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶಾಂನಿ ವಾಂಟುಂಕ್ ಜಾಯಿತ್ತೆ ಪಾವ್ಟಿಂ ಉಪ್ಕಾರ್ಲ್ಯಾ.
ನೊರ್ವೇಂತ್ಲೆಂ ಹೆಂ ಗುದಾಂವ್, ಅಣು-ಝುಜ್ ಜಾಲ್ಯಾರೀ ತಡ್ವುಂಕ್ ಸಕ್ಚೆಂ ಜಾವ್ನಾಸಾ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಅಜಾಪ್ ಜಾಯ್ತ್. ಆಜ್-ಕಾಲ್ ಸಂಸಾರಾಚ್ಯಾ ಸಬಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂಲಾಗಿಂ ಅಣು-ಬೊಂಬ್ ಆಸಾತ್. ಎಕಾಮೆಕಾ ದುಸ್ಮಾನ್ಕಾಯ್ ಚಡೊನ್, ಅಸ್ಕತ್ ಫುಡಾರ್ಯಾಂಚ್ಯೆ ಹಾತ್ ಖೊರ್ಜುತಾನಾ, ಕೋಣ್ ಹೆಂ ಅಣು-ಝುಜ್ ಸುರು ಕರಿತ್ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಕೊಣೀ ನೆಣಾಂತ್. ಪುಣ್ ಹಾಚೊ ಪರಿಣಾಮ್ ಮಾತ್ರ್ ಭಿರಾಂಕುಳ್ ಜಾಂವ್ಕ್ ಪಾವ್ತೊಲೊ. ಕಾಂಯ್ ನಶಿಬಾನ್ ವಾಂಚೊನ್ ಉರುಲ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ಖಾಣಾಚೊ ತತ್ವಾರ್ ಉಬ್ಜತಾನಾ, ನೊರ್ವೇಂತ್ಲಿ ಸವ್ಲತ್ ಭಾರಿಚ್ ಉಪ್ಕಾರಾಚಿ ಜಾತೆಲಿ ತೆಂ ಖಂಡಿತ್.
ಮುಕ್ಲಿಂ ಸವಲಾಂ:
ವಿಜ್ಞಾನಾನ್ ಸಾಗ್ವಳೆಂತ್ ಕಿತ್ಲೆಂ ಬರೆಪಣ್ ಕೆಲ್ಯಾರೀ, ಜಾಗತಿಕ್ ಜಣಾಸಂಖೊ ಚಡ್ತಾನಾ, ಖಾಣ್-ವೊರ್ವೆಚ್ಯೆಂ ಸಮಸ್ಯೆಂ ವಾಡೊನ್ಂಚ್ ಯೆತಾ. ಹವಾಮಾನಾಂತ್ ಜಾವ್ನ್ ಆಸ್ಚಿ ಬದ್ಲಾವಣ್, ಬರ್ಗೊಳ್, ದುಕೊಳ್, ವಯ್ಲ್ಯಾ ವಯ್ರ್ ಬೆಳೆಂ ದೀವ್ನ್ ಕಂಗಾಲ್ ಜಾಲ್ಲಿ ಮಾತಿ, ರಾಸಾಯನಿಕಾಂಚೊ ಗರ್ಜೆ ಭಾಯ್ಲೊ ಪ್ರಯೋಗ್ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾಂ, ಮನ್ಶ್ಯಾಕ್ ಲೆಕಾವರ್ತೊ ಲಾಭ್ ಕರ್ಚೊ ಅಂಗಾಲಾಪ್, ಹೆಂ ಸಗ್ಳೆಂ ಮೆಳೊನ್, ವೊರ್ವೆಕ್ ಉಣೆಂಪಣ್ ಪಡ್ಚ್ಯಾಕ್ ದುಭಾವ್ ನಾ. ಜಾಣಾರ್ಯಾಂನಿ ವರವ್ನ್ ಪಳೆಲ್ಲ್ಯಾ ಪ್ರಕಾರ್, 2050 ಇಸ್ವೆಯಿತ್ಲ್ಯಾಕ್, ಆತಾಂ ಜಾಂವ್ಚ್ಯಾಕೀ 60% ಚಡಿತ್ ಬೆಳೆಂ ಗರ್ಜ್ ಪಡ್ತೆಲೆಂ ಮ್ಹಣ್ ಅಂದಾಜ್ ಕೆಲಾ. ಲೋಕ್ ಚಡ್ತಾನಾ, ಘರಾಂ ಬಾಂದುಂಕ್ ಚಡಾವತ್ ಜಾಗೊ ವಾಪರ್ತೆಲೆ ಶಿವಾಯ್, ಗಾದೆ ಕರುಂಕ್ ಚಡಿತ್ ಸುವಾತ್ ಲಾಭ್ಚಿ ದುಭಾವಾಚೆಂಚ್ ಮ್ಹಣ್ಯೆತ್.
ಅಸಲ್ಯಾ ಪರಿಗತಿಕ್ ಥೊಡೊ ಪುಣಿ ಪರ್ಯಾರ್ ದಿಂವ್ಚ್ಯಾ ವಾಟೆನ್, ನೊರ್ವೇಚ್ಯೆಂ ಅಗಾಧ್ ‘ವೊಲ್ಟ್’ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾಂ, ಸಂಸಾರಾಚ್ಯಾ ಹೆರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂನಿ ಆಪಾಪ್ಲಿ ವಿಲೆವಾರಿಯೀ ಕೆಲ್ಯಾ. ಭಾರತಾಚ್ಯಾ ಢೆಲ್ಲಿಂತ್, – National Bureau of Plant Genetic Resources – NBPGR – ನಾಂವಾಚ್ಯೆಂ, ಚ್ಯಾರ್ ಲಾಖಾಂ ವಯ್ರ್ ಬಿಯಾಂ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾಂ, ಖಾಣ್-ವೊರ್ವಿ ಜಗವ್ನ್ ದವರ್ಚ್ಯೆಂ ಗುದಾಂವ್ ಆಸಾ.
ಅಮೆರಿಕಾಚ್ಯಾ ಕೊಲೊರ್ಯಾಡೊಂತ್ಲ್ಯಾ ಫೊರ್ಟ್-ಕೊಲಿನ್ಸಾಂತ್ (Fort Collins, Colorado), – National Center for Genetic Resources Preservation – USA – ನಾಂವಾಚ್ಯೆಂ ಗುದಾಂವ್ ಆಸಾ. ಸಿ. ಜಿ. ಐ. ಆರ್. (CGIAR Gene banks – International) ನಾಂವಾಚ್ಯೆಂ, ಆಫ್ರಿಕಾ, ಏಶಿಯಾ ಆನಿ ದಕ್ಶಿಣ್-ಅಮೆರಿಕಾ ಮೆಳೊನ್, ಜಾಗತಿಕ್ ಜೀನ್-ಬೇಂಕ್ ಮ್ಹಣ್ ಒಳ್ಕೊಂಚ್ಯೆಂ ಗುದಾಂವ್, ಸಂಸಾರಾಚ್ಯಾ ವಿವಿಧ್ ದೇಶಾಂನಿ ಆಸಾ.
ಹೆಂ ಸಗ್ಳೆಂ ಆಸಾ ತರೀ, ಸಾಗ್ವಳೆಗಾರಾಂಕ್, ಆನ್ಯೇಕ್ ಸಮಸ್ಯೆಂ ಧೊಸುನ್ ಆಸಾ. ಹೆಂ ಜಾವ್ನಾಸಾ, ಬೆಳ್ಯಾಕ್ ಗರ್ಜೆಚ್ಯಾ ಬಿಯಾಳ್ಯಾಚ್ಯೆಂ ವಾಣಿಜ್ಯ್ಕರಣ್. ಹೆಂ ವಾಣಿಜ್ಯ್ಕರಣ್ (commercialization), ರಯ್ತಾಂಕ್ ಬಿಯಾಳೊ ಸುಲಭಾಯೆನ್ ಮೆಳೊಂಕ್ ಸೊಡಿನಾ. ಬಿಯಾಳ್ಯಾಚ್ಯೆಂ ವಿತರಣ್ ಆಜ್-ಕಾಲ್, ಸಂಸಾರಾಚ್ಯಾ ʼಮೊನ್ಸಾಂಟೊʼ (Monsanto) ತಸಲ್ಯಾ ಬ್ರಹತ್ ಉದ್ಯಮಿಂಚ್ಯಾ ಮುಟಿಂತ್ ಆಸಾ. ಸಾಧ್ಯಾ ರಯ್ತಾಂಕ್ ಹಿ ವೆವಸ್ಥಾ ಮಾರೆಕಾರ್ ಜಾವ್ನ್, ತಾಂಚ್ಯೆಂ ಬೆಳೆಂ ಕರುಂಕ್ ಅಸಾಧ್ಯ್ ಜಾಲಾಂ ಆನಿ ಭಾರತಾಂತ್ಚ್, ಸುಮಾರ್ ತೀನ್ ಲಾಖಾಂ ವಯ್ರ್ ರಯ್ತಾಂನಿ ಜೀವ್ಘಾತ್ ಕರುನ್ ಘೆತ್ಲಾ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್, ಹಿ ಪರಿಗತ್ ಕಿತ್ಲಿ ಗಂಭೀರ್ ಜಾಲ್ಯಾ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಚಿಂತುನ್ ಪಳೆವ್ಯೆತ್. ತರ್, ಖಾಣಾ-ವೊರ್ವೆಚ್ಯೆಂ ಮೂಳ್ ಜಾವ್ನಾಸ್ಚ್ಯಾ ರಯ್ತಾಚ್ಯೆಂ ಬರೆಪಣ್ ಕೊಣಾಕ್ ಪಡೊನ್ ಗೆಲಾಂ? ಸಾಗ್ವಳಿ, ಬಳ್ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾಂಚ್ಯೆಂ ಭೊಳ್ಕೆಂ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಸಾಂಗ್ಣಿ ಸತ್ ಕರ್ತಾ ತಶೆಂ ಭೊಗ್ಚ್ಯಾಂತ್ ನವಾಲ್ ನಾ.
ಖಾಣ್-ವೊರ್ವಿ, ಫಕತ್ ಏಕ್ ಭುಕ್ ನಿವಾರ್ಚಿ ವಾಟ್ ನ್ಹಯ್, ತಿ ಜಾವ್ನಾಸಾ, ದೇಶಾಚ್ಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತೆಕ್ ಉಕಲ್ನ್ ಧರ್ಚಿ, ಆರ್ಥಿಕ್ ರಂಗಾಂತ್ ಪ್ರಭಾವ್ ಘಾಲ್ಚಿ, ಮನ್ಶ್ಯಾಕುಳಾನ್ ಜಿವಂತ್ ಉರೊಂಕ್ ಅತ್ಯಂತ್ ಗರ್ಜ್ ಆಸ್ಚಿ ಏಕ್ ವಿಶೇಸ್ ಸಕತ್. ಎಕಾ ವೊರ್ವೆ ದ್ವಾರಿಂ ಉಬ್ಜಲ್ಲ್ಯಾ ಪೆಜೆ ಥಾವ್ನ್, ಲೇಖ್-ಮೀತ್ ನಾತ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಖಾಣಾಂ ಪರ್ಯಾಂತ್, ಆದ್ಲ್ಯಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ್ ಕೊಸ್ಪಾ ಥಾವ್ನ್ ಆಯ್ಚ್ಯಾ ಆಧುನಿಕ್ ಸಾಗ್ವಳೆ ಪರ್ಯಾಂತ್, ತಕ್ಲ್ಯಾಂ ಥಾವ್ನ್ ತಕ್ಲ್ಯಾಂ ಪರ್ಯಾಂತ್ ವಾಪರ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಬಿಯಾಳ್ಯಾ ಥಾವ್ನ್, ಜಿ.ಎಮ್.ಓ. ಬಿಯಾಳ್ಯಾ ಪರ್ಯಾಂತ್, ವೊರ್ವೆಚಿ ಕಥಾ ಜನಾಂಗಾಂ ಥಾವ್ನ್ ಜನಾಂಗಾಂ ಮಧೆಂ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ಅಭಿವೃದ್ದೆಚ್ಯೆಂ ಸ್ವರೂಪ್ ಆನಿ ತಾಣಿಂ ಕಾಡ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಕಷ್ಟ್-ವಾಂವ್ಟಿಚೊ ಪ್ರತಿಫಳ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಚೂಕ್ ಜಾಯ್ತ್ಗೀ?
ಮುಕ್ಲ್ಯಾ ಭವಿಶ್ಯಾ ವಿಶ್ಯಾಂತ್ ಚಿಂತ್ತಾನಾ, ಆಧುನಿಕ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ್ ಚಿಂತ್ಪಾ ಸಂಗಿಂ ಆದ್ಲೆಂ ರಾಜಾಂವ್ಯೀ ಮೆಳೊನ್, ಮುಕ್ಲ್ಯಾ ಪಿಳ್ಗೆಚಿ ಭುಕ್ ಮಾತ್ರ್ ನ್ಹಯ್, ಭಲಾಯ್ಕಿ ಸಾಂಭಾಳುಂಕೀ ಹಿ ವೊರ್ವಿ ಪಾವೊಂದಿ ಮ್ಹಣ್ ಆಶೆಂವ್ಚ್ಯೆಂ ಆನಿ ತ್ಯಾ ವಾಟೆನ್, ಆರ್ಥಿಕ್ ಲಾಭಾ ವಿಶ್ಯಾಂತ್ ಮಾತ್ರ್ ಚಿಂತಿನಾಸ್ತಾಂ, ಮನ್ಶ್ಯಾಕುಳಾಚ್ಯೆಂ ಮುಕ್ಲೆಂ ಜೀವನ್ ಸುಗಮಾಯೆಚ್ಯೆಂ ಜಾಂವ್ಚ್ಯಾ ಕುಶಿನೀ ಗಮನ್ ದಿಂವ್ಚ್ಯೆಂ ಅವಶ್ಯ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ.
■ ಸುನಂದ್
